|
Irakasle lanetan eman dute beraien lan-bizitza osoa Josunek, Maitek eta Lolik. Orain, erretreta hartuta, pozik bizi dira norbere zaletasunei eta lagun eta familiartekoei denbora gehiago eskainiz. Mahatserriko hiru irakasle ohiek ez zuten Irakaslearen Nazioarteko Egunaren berri (urriak 5). Guk aitzakiatzat hartu dugu eguna, azken urteotako hezkuntza munduko aldaketei buruz hitz egiteko.
Asko aldatu da hezkuntza azken hamarkadetan. Izugarri. Pentsa, Josune Elizondo irakasle lanetan hasi zenean 40tik gora ume zituen gelan eta, gainera, adin ezberdinekoak. Ikastola “klandestinoa” zen orduan eta umeen ikasketak ofizialtzeko zuten modu bakarra tranpa egitea zen. “Eskola nazionaleko irakasle batekin akordio batera iritsi ginen; bere zerrendetan gure umeak sartzen zituen”, gogoan du Josunek. Horrek euskaraz lan egiten jarraitzeko aukera ematen zien urtean zehar eta, azken hilean, “zer edo zer gaztelaniaz idazten irakasten genien”. Beti ere, ikasleak liburuxka bat eta azterketa batzuk betetzeko gai zirela erakutsi behar zuten.
Eta halako batean ofizialdu zen euskara EAEn (1978) eta abiarazi ziren euskarazko ikasketak legearen babespean (70-80ko hamarkadan). Bide horretan, “ahalegin handia” egin behar izan zuten irakasle euskaldun zaharrek zein berriek. Batzuk alfabetatzeko eta besteek hizkuntza ikasteko. Azken horien artean zegoen Maite del Vigo. Lan hura “gustura” egin zutela oroitzen du. Ikasleei erraztasun gehiago aitortzen dien arren hizkuntzak ikasteko: “Malguagoak dira eta denetik xurgatzen dute”.
Erabat konforme dago Loli Goti hizkuntzak ikasteko umeek duten gaitasunarekin. Baita eredu hiru eleanitzarekin ere: “Zelan egongo gara horren aurka?”, galdetzen du erretorikoki. “Baina Isabel Celaaren planteaketak hizkuntza bakoitzari eskaintzen zaion denborari bakarrik erreparatzen dio. Euskarari orduak murriztuko zaizkio eta euskararen kaltetan izango da”. Batik bat euskara erabat normalizatu gabe dagoen Bilbo bezalako hiri batean. “Hainbat ikaslek euskararekin duten kontaktu bakarra eskolan izaten dute eta, askotan, kosta egiten zaigu euskara elkarbizitzarako hizkuntza gisa erabiltzea ikastola barruan ere”. Eredu hiru eleanitza beste era batera ezar daitekeela uste du Lolik. “Umeek euskara finkatu arte itxaron daiteke, hiruzpalau urte izan arte aditu batzuen arabera, beste batzuen arabera zortzi urtetik aurrera sar daiteke hirugarren hizkuntza. Eskola orduetatik kanpo ere landu daitezke hizkuntzak, baina ez ahal dutenek bakarrik... nire zalantzak ditut planteaketarekin”, diosku Lolik. Xabiertxotik arbela digitalera
Arbelean idatzi eta arbeletik kopiatu. Hori izan da batez ere Josunek erabili izan duen metodologia ikasgelan, “ez zegoelako besterik”. Xabiertxo testuliburuarekin eta irudiak nonahi eskuratuta egiten zituzten fitxekin ere ordu ugari eman zituen. Lolik oso gogoan du cola de pescado zelan prestatzen zuten eta Maitek, aldiz, multikopistako “lan zikina”. Hurrengo aldaketa handia fotokopiagailuak eragin zuen. Ikastetxeetara heldu zenean, paper kontsumoan igarri zuten batik bat: “Orriak alperrik galtzen hasi ginen; ene, zenbat arbola bota dugun”.
Teknologia digitalak “beldurtu” egin zuen Josune hasieran, eta azkenerako, “ohitu” egin zen. Oso erraz eta arin lan egiteko ematen duen aukeragatik gustuko du Maitek: “Arbela digitala ondo erabiliz gero, maravilla bat da”. Euskarri berrien aldekoa da baita Loli, baina arbela digitalaren ondoan betiko arbela mantentzearen alde dago, “ezin dugulako makinen esku egon”. Eta hainbeste makinaren artean, wifi sareek osasunean sor ditzaketen ondorioak agertu dira mahai gainean. Maitek arduratuta aipatzen du hainbeste uhin gazteen artean egotea “ez dela ona. Wifiaren inguruko informazio dena ez digutela eman uste dut”.
Josuneren kezka bestelako da, irakaskuntzan hitza indarra galtzen ari dela deritzo teknologia berriek eskaintzen dituzten irudien mesedetan. “Lehen, ondo idazteari garrantzia handia ematen zitzaion. Orain, berriz, hitzak eta diskurtsoak sobera daudela dirudi”. Irudien “perfekzioagatik” izan daitekeelakoan dago Maite, eta lehengo diskurtsoa eta irudi berriak “uztartzearen alde”, egiten du. 48tik 20 ikaslera
Ikasle kopuruan ere gorabehera handia izan da. Baby boom garaian 48 ume izan zituen gelan Josunek bere ardurapean eta 40, 42 ume ere “askotan” izan ditu. Egun, aldiz, krisi demografikoaren aztarnapean, 20 ikasle inguru izatea da ohikoa. “Lehen zoramena zen ikasle bakar bati denbora apur bat eskaintzea, horretarako besteei bestelako lanen bat eman beharra zegoen. Orain, lana hobeto egiten da eta ikasleak hobeto ezagutzen dira”. Maite konforme dago horretan, eta aniztasuna hobeto lantzeko dagoen aukera azpimarratzen du. Esaterako, ikasle etorkinekin. “Ikasle etorkin asko ditugu eta, irakasteaz gain, lagundu ere egin behar diegu”, dio. Baina ikasgelan ume gutxi egoteak desabantailak ere izan ditzake, taldea “huts” gera daiteke Loliren esanetan. Besteak beste, umeak bere antzeko jarrerak bilatzen dituenean ikaskideen artean eta topatzen ez dituenean. Irakasle-guraso harremanak hobetzeke
Irakasleen kontrako erasorik ez du ezagutu hiruretako inork. “Ez dira kasu asko”, argitu du Lolik. Irakaskuntzan eraso oso gutxi gertatzen den arren, konturatu dira geroz eta nabarmenagoa dela guraso eta irakasleen arteko zatiketa, umeak txikiak direnean batez ere. “Seme-alaben alde egiten dute gurasoek eta, arazoren bat dagoenean, umeak oraindik txikiak direla argudiatzen dute”. Baina Josuneren arabera, ez da orokorki gertatzen den zerbait.
Irakasle-guraso artean komunikazio gehiago behar da, “zailtasunak daudenean, umeari laguntzeko”. “Batzutan etsaiak garela ematen du” eta horregatik Lolik gertaerak kontrastatzea eta elkarri gehiago entzutea proposatzen du. Horretarako, irakasleok “errespetu, autoritate gehiago beharko genuke eta hori finkatzen jakin”. Hori lanarekin irabazten ei da, eta baita formakuntzarekin eta lantaldearekin. “Hor dago erronka. Ez dugu zertan berdin pentsatu behar, baina ados jarri behar dugu umeen hobe beharrez”. Eskakizun gehiegi
Hirurek onartzen dute aho batez eskolari gehiegi eskatzen zaiola egun: “Dena; eta hori ez da posible”. “Gizarteko arazo guztien erantzunak eskolan landu behar ditugu, txikitatik. Baina ez dugu ez denborarik ez baliabiderik horretarako. Ikasleengan eskolak duen eragina txikia da, %20koa. Eragin handia dute, aldiz, komunikabideek eta familiak. Hori kontutan izan behar genuke, eskolak ezin baitu denera heldu”.
Eta horrela iritsi gara, egungo irakasleak derrigorrezko dituen hiru baldintzak zehaztera: pazientzia, indar fisikoa eta lantaldea. Pazientzia mugagabea “umeekin eta ume ez direnekin lan egiteko”, indar fisikoa “ezarriak baino lanordu gehiago egiteko” eta lantaldea “aholkuak eskatu, gogoetak egin eta, behar denean, desahogatzeko”. Aberasgarria eta beharrezkoa dute irakasleek lantaldea ondoan. Horregatik ikastetxea uztea egokitu zaienean, Bilboko Udalaren, Bizkaiko Foru Aldundiaren edota Eusko Jaurlaritzaren omenaldiekin alderatuz, askoz “hurbilagokoa” sentitu dute lankideengandik jaso duten agurra. Ekitaldi xumeak izanagatik, “bihotz-bihotzez” egindakoak izan dira. Lankideak utzi ordez “lagunak” utzi dituzte eskolan eta baita beraien “bizitzaren zati handi bat” ere. Josune Elizondo
Batxilerra bukatu eta Medikuntza ikastea pasa zitzaion burutik Josuneri, baina “nik neuk baztertu nuen kalamidade bat naizelako”. Ama, ahizpa eta lagun-mina irakasle izanik, “ni ere iraskale”, erabaki zuen: “Eta ez naiz inoiz damutu, kontrakoa baizik”. Algortako ikastolan hasi zen lanean 18 urterekin, bost urte eman zituen bertan, Azkorrin bi urte eta Begoñazpi ikastolan 35 urte. Lehen urteetan “itzelezko ilusioa genuen, une gatxak ere egon dira, baina denbora pasa ahala lanean gero eta gusturago egon naizela sentitzen dut”. Pazientzia asko landu duela dio Josunek, “oso beharrezkoa” den zerbait irakaskuntzan, “umeekin eta, bereziki, ume ez direnekin”. Pozik jubilatu zen eta harrezkero bere hobbyak latzen aritzen da: irakurtzen, ibiltzen eta Qi gang praktikatzen. Maite del Vigo
“Baldintzek bultzatuta” aukeratu zuen Maitek Magisteritza. Familia arrunta zuen eta gogoan du ikasteko egin behar izan zuen “ahalegina”. Behin irakaskuntzara bideratuta, “ikasteko zaletasuna” ume eta gazteei kutsatzea erabaki zuen. 22 urterekin ekin zion lanari Erandion. Gero ezagutu zituen Gurutzeta, San Antonio-Etxebarri eta azkenik, 15 urtez, Gabriel Arestiko ikasgelak. “Une txarrak pasatzen dira, baina orokorrean oso lan aberatsa da; pertsonalki asko hazten zara”. Erretirorako ordua heldu zitzaionean, “ez nuen jubilatzerik nahi, oso gustura nengoen. Baina, orain, oso pozik nago jubilatuta”. Irakasle izatetik ikasle izatera pasa da unibertsitatean, eta igeriketa eta gimnasia ere egiten ditu. Familia eta lagunekin ez dagoenean, Berbalagunekin elkartzen da. Loli Goti
Batxilerra egitera gurasoek “bidali” zuten Loli. Bukatzean, Magisteritza hautatu zuen “Bilbon ikasi ahal zelako; ez zegoen bestelako aukerarik”, dio. 18 urterekin hasi zen irakasle lanean Arakaldon lehengoz eta aurrerago Loiun eta Banderas-Arangoitin. Gero eszedentzia eskatu zuen eta Zornotzako ikastolan eta Karmelo ikastolan lan egin du, 2010-11 ikasturtean jubilatu zen arte. Jubilatu berria da. “Jarraituko nuen lanean apur bat gehiago, agian. 60 urterekin erretiratzeko aukera hortxe nuen eta onartu egin nuen. Faltan ditut ikastolako gauza batzuk, baina jubilazioak abantailak ere baditu”. Frantsesa ikasten hasi da eta baita argazkigintza eta euskal dantzak ere. Astean behin mendira eta zinemara joaten da eta, batik bat, 91 urte dituen ama zaintzen ematen du denbora.
|
