Ahuntzaren Eguerdiko Doministikua

Kamerun hurbilago

Ekain eta uztailean Faustine egongo da gurekin ikasten Gurutzetako Ospitalean. Erizaina da eta Kamerundik etorriko da, “Paliativos Sin Fronteras” (PSF) erakundearen bidez, hau da Wilson Astudillo eta Donostiako beste jende baten bidez. Etorri bitartean, Zainketa Aringarrien arloan afrikar herrialde hartako egoera zehatzari buruz irakurri ahal izango dut. Izan ere, “Guide de poche de Soins Palliatifs. Yaoundé 2013” izeneko dokumentua prestatu dute PSF berak, CS Catholique de Bikop elkarteak eta Centre Hospitalier St Martin de Porres ospitaleak. Gainbegiratua baino ez diot eman orain arte, baina desberdintasun nabarien artean HIESak duen pisua antzeman dut, Afrikan orokorrean eta Kamerunen konkretuki. Europako bazter honetan GIB-arekin gauzak zelan aldatu diren konturatzeko balio digu, Afrikan gaur egun ere hilkortasun itzela duten bitartean. Bizitzaren azken fasean jende gazte mordoa zaintzea izango da euren zeregin handietakoa.

Bestela, geure eginbeharren artean morfinaren inguruan formakuntza zabala ematea izango dugu, eurek hala eskatuta. Opiophobiaren aurka, beste behin.

Buzzin’ in my head: “Iñaki, zein urrun dago Kamerun” (Zarama).

With his boots on

Beste horretan hitz egin nizuen berataz eta zeukan bizitzeko gogo itzela eta gordetako arma sekretua aipatu nizkizuen, bere umore britainiarra alegia. Duela urte bat eta piko Gurutzetara iritsi nintzen eta hasieratik bertatik ezagutu nuen. Betiko gogoan edukiko duzun gaixo berezi horietako bat. Liburu ireki bat bezala izan da ibilbide guztian, garden-gardena. 66. urtebetetzea ospatu du orain dela oso gutxi, pozik, bere familiak inguratuta eta maitatua. Eta atzo goizaldean hil da. Heriotzaren atarian eredugarria izan da, Errol Flynn bezain dotorea Little Big Horn-en milaka indiar horiek guztiek etengabean berari tiroka egin ostean.

Atzo bertan beste blog baten bidez liburu baten aipamena irakurri dut, Rosa Monteroren “La ridícula idea de no volver a verte” (Seix Barral, 2013) alegia. Dolu istorioak alegia. Liburuek ez dute sendatzen, noski, baina literaturak indar aringarri ikaragarria eduki dezake. Musikak bezala. Zinemak legez.

Gaur da Pelloren urtebetetzea, 7 udaberri gure artean antxumea.

Aulki Hutsak

Debagoienetik fan nintzan baina ez guztiz, agindutakoa zor. Gai delikatu bat hartuta dokumental bat egin behar dogu Atxabaltako "Arteman" kooperatibagaz. Doluaz. Edo zer gertatzen jakun maite dogun nonor hiltzen danean: Amesgaizto batean gagozala, ez dakigu noz sartu garen ezta noz atarako be, baina holako batean esnatu eta alboan ama, aita, emaztea, senarra, ahizta, anaia, alaba edo semea edukiko ditugula. Mina, hori holan ez dala gertatuko jabetzean. Eta hasarrea bizitzagaz, senideekin, medikuekin, jaungoikoagaz. Tristura, urdintasuna, burumakurtasuna. Eta azkenean, laster edo berandu, pakea. Ahanztura barik, baina pakea.

Hiru txantxikuk eta atxabaltar eta arrasatear banak parte hartuko dabe. Aloñako mendiek, Arantzazuko atxek, Urkuluk, Udalatxek eta Apotzagako bazter eder horrek be bai. Mondragoeko urteetan ezagututako jenteari esker izango da hau guztia hein handi batean, batzuk agertuko dira pantailan eta beste batzuk izpirituan. Botxotar erraldoi bi, easotar harribitxi eta aitabitxi bana, Errenteriako urrezko meategia eta kaliforniar euskalduna. Gurutzetako azken ibilbide honetan topautako horiek be eseriko dira aulki hutsen ondoan. Txagorritxuko lagunak. Eta aita, noski.

Iruñean etzi hasiko gara errodatzen beste erraldoi bategaz, zirraragarria da aizue. Amaitu ostean alkar ikusiko dogu, gura badozue, gonbidatuta zagozie.

Osasuna!

("Goiena"-n datorren astean argitaratzekoa)

Opiophobia

Aurreko testuan morfinaren aldeko apologia egin ostean, oraingo honetan munduan farmako horren inguruan beldurrak bizi-bizi daudela onartu behar dugu. Txinan adibidez, non medikuen %60-80ak beldur horiek badituzten. Non akupuntura edo bestelako metodo tradizionalak (eraginkorrak ere ziur aski) erabiltzen dituzte oinarrizko beste farmako horiek baino. "Morfina erabiltzen badut hilgo naiz", pentsatzen dute gaixo askok, edozein modutan hilgo direla kontuan hartu barik, min gabe hiltzeko era errazak alboratuta.

Hemen honi buruzko bideo laburraren linka ("Life before Death. Pain in China" 3'37''): http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=l7o6yhlGueE

PD.- Mila esker, beste behin ere, "Carreteras Secundarias" blog berriki sarituari, eta zorionak!

Lo belarra Araban

Lo belarra edo opioa (Papaver somniferum) morfina eta beretik eratorritako substantziak ekoizteko baliatzen du gizakiak antzinako garaietatik. Lehenengo aipamenak Indiako testu batzuetan agertu ziren, k.a. 1.500. urte inguruan, baina belarraren arrastoak topatu dituzte arkeologoek Neolitoko kobazulo batzuetan eta ondorengo aroetako herriska edo finkamendu batzuetan. Sumeriarrak, asiriarrak, babiloniarrak eta egiptoarrak izan ziren lehenengo zibilizazioak opioaren erabilera garatu zutenak. Bestela, Grezia klasikoan Hypnos (Loa), Nyx (Gaua) eta Thanatos (Heriotza) jaungoikoekin lotu egin zuten.

Minaren aurkako ezaugarriak ondo ezagutzen zitutzen haiek guztiek, hala edanda nola erreta harturik, baina Islamiar Inperioen mendeetan zehar modu zientifikoan sakon aztertu egin zuten. Hala ere, helburu medikoetatik haratago aisialdirako ere hartu izan dute musulmanek eta txinatarrek XIV.-XV. mendeetatik aurrera. Europarrek ere geroago ikasiko zuten erabilera ludikoa, eta ezagunak dira XIX. mendean gertatutako "Opioaren Gerrak", Txina eta Britainiar Inperioaren artean.

1920ko hamarkadan lehenengo aldiz arautu zuten morfina eta heroinaren erabilera terapeutikoa, Britainia Handian (BH) hain zuzen ere. Hala ere, kontrolik gabeko hedapena gertatu zen ondorengo hamarkadetan, menpekotasunak eragindakoa eta bereziki gazteek pairatutakoa eta heroinarekin lotuta. Substantzia honek Euskal Herrira eta munduko beste leku batzuetara batik bat 1970-1980ko hamarkadetan ekarritako hondamendia oso ezaguna da, tamalez.

Dena den, morfina Medikuntzarako zer nolako "arma" terapeutiko bikaina den mina eta arnastestuaren aurka badakigu profesionalek, erabiltzaileek eta euren senideek, eta gizartean oro har jendeak ezagutzen ditu bere onurak. Gaur egun lo belarraren ekoizle nagusiak Afganistan, Pakistan, Indiako Iparraldea, Tailandia, Turkia, Laos, Burma, Mexiko, Kolonbia eta Hungaria dira. Landaketak legalak dira BH-n 2006tik bestalde, eta EH-n ere Araban hasi dira landatzen orain dela 10 urte, herrialdeko hegoaldean hain zuzen ere, Gasteiz, Trebiñu, Berantevilla, Langraiz Oka, Erriberabeitia, Armiñon eta Zanbranan.

Ez dugu ahaztu behar farmako gutxi izango direla munduan morfina bezain merkeak eta onuragarriak, eta beretik eratorritako oxikodona, fentanilo eta metadona bera azken urteotan garapen handia izaten ari dira geure ospitale eta osasun zentroetan.