Matzorrianori kendute

Grisak ei zirien lehenago Bilbo guztiko hormak, ta baten bateri gustau ez ta modernoak izan behar gariela ta hormak pintaten hasi zirien. Ta grisa ta baltzan artean egoana klase guztietako koloriek hartuten joan zan, kolorie ta materidxela: metalizaua, plastifikaua, begetala... horma exotikoak modernidadean seinale edo. Keien testurako gris-baltza fuera!

Ta gris-baltza keian testurakoagaz ia akabau daurie, pinturie, burdine ta plastikoa bota ta botata, baie badago beste kolore bat be gustaten ez dana: zuridxe. Kare-kolorie antxinekoa edo da, ez da modernoa, gitxiago bedar-arbolan berdeagaz konbinaute, antza. Ta oingoan ez da hormie bakarrik, ez, zuri kolorie dekon guztidxe bota edo egin behar da. Haren lekuen gris metalizau edo ladrilo anaranjau da norma barridxe.

Puntu zuridxek ikusten direz antxinako fotoetan, solo ta zelaietako berdean erdidxen galdute, txapeltxu gorritxu bategaz sarri. Ondiñokarren dekogu puntu zurin bat, gris, anaranjau, krema, pastel koloreko kuboen erdidxen, ta ha be asko da antza, kolorien kontrastien kontraste lar edo puntu zuri txikidxe. Horreik koloriek ekarri deittuzen alegrantzidxe akabau ta dana atzera keian testurako gris-baltzara etorriko ete dan jakin barik be.



Firmaute: Etxe zuriko pintura zuridxe

Desterraute gagozala diñoie, hamen ingeruen gulangorik ez dagoala sinistute bizi direz asko. Ta kale artetik apurtxu bet urten baino ez dozu urten bihar gugaz topateko. Kardoak arantzak baino ez dekozela pentsaute bizi direz hamen ingeruen ganera, ta hori pentsaten dabenak ez daki kardoak uregaz ta primaberiegaz fresko ta berde paraten dala, arantzak ez deittu kenduko, baie hareri aittuten itxiko dotzu, ta ederra be ikusiko dozu, arantza ta guzti. Kardoa ez dago desterraute, ta kardua lez bizi zarie hamen azken baten.

Arantzak bistan denbora guztidxen, inor arrimau ez daitten, ta arrimaten danari hareixek lehenengo erakutsi. Baina, karduak lez, udabarridxen, ure ta eguzkidxe batuten direzenien arantzak bigunduten jakoz askori, kendu ez, baina bigundu bai, ta freskoago ikusten direz, freskoago ibili be bai, ta udie sartu danien freskure hori ondiño ez daurie galdu, ta beroagaz freskotasune hasten da berotasune egitten.

Arantzak hor dagoz, bistan beti, baie inori arrimateko sasoidxe hau ez bada, ez dago sasoirik. Udie pasako dogu ba, arrimateko probie egingo dogu sikieran, eguzkidxe, festak, beroa, arantzak bigundute... Ta ondiño segitan baodogu arantzak inkaten, ba, geugaz, kardoakaz parraplada batzuk bota leittikez sikieran.

Badekogu kontateko asko, arantzak ikusitte gugana arrimau barik aurretik pasaten direzen horreik guztidxen barri, berbarako.

Eguzkidxe etorri de akabuen, negue luzie izan da, hotza ta latza, euridxe ta haixie. Hariekaz bota doguz parraplada ederrak, ta luzeak, ondo bakien. Ganera aurton han ta hamen ifini gaittuez, zuen ingeru guztidxen, lehenago mina bat egon zan lekuen merenderoa, kaminoa akabaten zan lekuen merenderoa, zaramea botaten zan lekuen merenderoa, lau pinu egoazen lekuan, bota hiru ta merenderoa...

Ez dakizue ba zelango anbientea ibili dan zuen ingeruen, zuen ganien, baztar guztidxetan. Lantzien behin futiñero edo perretxikeron bat arrimaten zan molestaten, baina gitxi iziten direz halango balienteak.

Oin barriz, eguzkidxegaz beroa, ta beroagaz hasi direz eskapaten gorantza, ingerurantza.

Hantxe paraten jakuz ganien, perodikua leiduten bata, kutxiloagaz markak egiten bestie, siestie egiten itxuten da batan bat, parrapladan kuadrilie han...

Pakie kendu doskue, ta eguzkidxek erre egitten gaittu ta konbersazinorik emon ez. Baie laster baten ekarri deituzen eguzkidxek berak eroan egingo dittu, keizpien bilan. Ta geu neguan begire lotuko garez atzera trankil, euridxegaz, haixiegaz ta lainoakaz barriketan ostera.

Azerie ta kaminoa aspaldidxen dibortziau zirian, bata gora ta bestie behera, ta saltoa ifini zan euren artien atzera be juntau ez daittezen. Txirrinkie behetik, hankea goitik, ta hankiek kaminoan ganien pasau behar bazeuen, salto ta estropezu egin biher zeuen. Ikisi eurien hankadunek akabuen, ta estropezau barik joaten zirien batetik bestera, karraderan baina, txirrinkan batek hankak hausiko ez bazotziezan, galipoan ganien halan ibili behar da ta. Ta hankok seguru sentiduteko azeran sartu zirien baldosak, euren territoridxoa ta patria zein zan jakingo zeurien holan. Ta baldosa Bilbao ziren ganera, azerok Bilbon territoridxo printzipala direzela markateko edo.

Ta galipoa ta baldosien territoridxoen mugan argidxek ifinten hasi zirien gero, gorridxek, beilegidxek ta berdiek, territoridxoa ez eze, bakotxak beran momentua be badekola jakin daitten. Gero ta argi gehidxao, edonunik edonora joateko, zubidxek lez, ta hankak kantsaten hasi zirien, ibili, lotu, ibili, lotu... ta hankadunek paraten zirien gero ta gehidxao bata bestien aurrien, hantxe, zu han, ni hamen, argidxek esan arte, begidxek aurrez aurrien, gero ta denbora gehidxao holan, ta hasi zirien fijaten ta aittuten zelangoak direzen beste hankadunak, ta nondik nora dabizen pentsaten, ta egun batetik bestera akordaten aurreko egunekoa bardina zala. Ta azerien territoridxoa joan zan bajaten galipoan nibelera, bat egin arte, urtietan estropezua ebitaten ikisten ibili ostien, estropezurik ez egiteko.

Orduntxe ailegau nintzen ni, territoridxo bidxek batuten direzen lekue, bakotxak beran momentueri begire dagozela, gorridxe ixin biher zala pentsau zeuen baten batek, ta baldosie diferentie, baldosine, gorridxe. Ta nire ganien paraten direz hankadunek arkaleri aituten, edo begidxek arkalenganik kentzen, galipoan denbora gorridxen ta begidxek zarratuteko denbora berdie ailegaten dan bitartien.

Total, ez dozuelez inoz beherantza aittuten, ez zarie fijau semaforoetan baldosin gorrdixek ifini direzela ta ez dostazue "ongi etorri" esan. Etxeko felpudoagaz txarto akostunbraute edo.

Hotzak joan direzela diñoe, edurre sano bota dau aurton, baie ure egindde dago honezkeroan. Eta aroa apurke-apurke epelduten hasi jaku, beroa be egitten ixin dau inoz eta ahoa zikittuten hasi jako baten bateri. Udabarridxe edo. Egarridxe eta amorea, agoa nonora arrimateko sasoidxen sartuta gagoz, hortixik hasten jakuz freskatuten gogo-bidxotzak.

Neuk be estimaten dot hau denporie, agoa fresko edukitten dot urte guztidxen, ze grifoa sartu zostien aspaldidxen ta ur faltan ez naz egoten, ez, baie neure agora oingoan hasten direz batzuk agoa eta eskuek arrimaten, ur freskoan eskien. Itturriko burdinien inketute dekot aurpegidxe; tximino, gorila, edo yeti baten trazan egindde, motza egin dostie aurpegidxe humanoen gustureko, humanoen antzerakoa baie motza. Simioak lez.

Ezpanak aspaldidxen ez dostez inok arrimaten, tartetxu batera isten daurie gehidxenek agoa, eskue ipinten daurien azpidxen beste batzuek, basoa ekarten dabenik be ixiten da lantzien behin. Umien bat atrebiduten da inoz musu freskoa emoten grifoan punten, baie amak, aittek, amamak, aittittek edo nonok atoan emoten dotze abisoa: "Kendu agoa hortik, kaka, kaka!" Bai, lagunok, ur freskoa emoteko intentziñoagaz jaidxo zen honeri ezpanak ezin jakoz arrimau. Horregatik ifini zostien arpegi motza seguruenik, udabarriko berotasunegaz inok musue emoteko tentaziñorik eukin ez deidxen.

Ikasi eizue leziñoa, ure ta amorea peligrosoak ixiten direz. Simioen errebueltie probokau ahal daurie, holantxe esango dotzue Charlton Hestonek hametik urte batzuetara, Doktora Zirari musue emon gure dotzanien.

Firmaute: Kornelius iturriaga