Matzorrianori kendute

Bolanderak botaten gatoz. Resultake aurton Santutxuko festetan baten batek pregoie bota biher dabela, ta honeiri Bertonekoeri esan dotzie botateko. Ta kontue ixingo da Santutxun festak preparaten daurienak Berton leidu egitten dauriela, ta esan daurie: "Honeik eskribiten daurien guztidxegaz, pregoidxe egitteko beste jakingo daurie eskribiten, ezta? Ezpabere aber nok dakidxen hainbeste eskribiten hamen ingeruen". Ba, horreik gauzok noberantzako betik onorea ixiten direzelez, ta horreikaz onoriekaz poztasune etorten dalez eskandalo handidxe, bolanderan botaten hasiko gara, baie atoan.

Bolandera bat ha Everestera igon dabenagaittik. Ez igon egin dabelako, bajau ta bueltan etorri dalako baino. Ze, azkenokaz han jausi, mankau ta beste mundure joaten direzen guztidxekaz harexek emoten dosku poztasune gehidxao bestiek baino.

Beste bat hamen dekoguzen arbola guztiakaittik. Ze honeiri pasaten jakie behargin onari pasaten jakien bardine. Egon, asko dagoz, ta euren biherra egitten daurie elegantementean, baie ingeruen eukin ta egundo ez da inor hareikaz akordaten. Ikusi bere ez, ez badozu musturre halango bategaz apurtuten kalien biher ez dan lekure aittuten ibili ez egittearren.

Gero bai, Amazonasa salbau ta ez dakit zer egin biher dala, baie etxekoari kasuripez.

Fuera hirugarrena! Hau zerure ondo-ondo apuntaute. Bale ba! Aurton euridxe bota biher dau dagoena ta ez dagoena ala? Ure akabaten dala? Natural! Baten batek eukin dau dana geure buruen ganien gordeta! Gero errekiek ganez ez dau egingo ba! Bolueta Beach egin ez doskunien...

Ta Bolueta partera botako dogu hurrengoa. Han parau behar direz biherrien honeik euskerien ganien dabizenok. Iguel hamen hurrien eukindde, hurrungotik aurrea konsegiduko dogu deutsagu batzuk euren lekuen ifinttie. Si señor! Edo iguel eurak akabauko daurie geure modura eskribiten... Todosepegamenos....

Beste bat botako dogu, baie honegaz bolanderiegaz konfetidxe ta serpentinek doaz. Santutxun dabiz teatrero batzuk, ta zer preparau ta Grease. Hori da hori! Aikanyuuuuuu...guaratxiflawer... Zelango ilusiñoa egin dostena! Horreik tupeak ta kazadorakueroak, horreik neskato pegisuak, aspaldidxen ikusi barik! Tatxiflin, txatxaflin, txatxitxatxi txiflin...

Ta gaurkoagaittik azkanengo bolanderie Zurbaranerantz doa. Han dabiz eskolan hango ta hamengo umiek arkalegaz pozik. Seguro hareiri bolanderan kaxa bat emonda jakingo leukiela norantza bota, ta ganera leku guztidxetarantza joango littikez hareik bolandera guztidxek. Ontxe noa harantza kaxie hartute. Kuerpoatierraaaa!

Firmaute: Von Bolander

Ez, ez, ni ez noa, baie, ez dakit zegaittik, honeik Bertonekoak hilien-hilien botaten dostien enkargueri halango titulue ifini dotzie. Ta arduratute itxi naurie. Geittu ta pregunteu ein dotzet aber hamar urte hamen txapeldunamentien eutsitte oin dana itxiko daurien ala zer karallo pasetan dan. Ta dinostie ezetz, eurek be ez dakidxela hori titulua nok ifini daben, ezta zegaittik ifini dan be. Ta inbestigaziño periodistiko interdepartamentala zabaldu dogu. Txakur periodistieiri geituttie pentsau dogu, baie ha farsante madarikatue baino ez dala demostrau zan lehengoan, ta bakarrik geittuko dotzagu bene-benetan zarratuten dogunerako, kesejoda!

Ta inbestigaten hasitte misteridxoa gero ta handidxegoa. Bertonen berton iguel pistan bat egongo dalakoan, kaka. Hamen ez doa inor inora, etorri entodokasoan.

Bateko, Santutxuko bat joan dala Arriagara jefe, harek zer despedida klase egin bidau ba? Sospetxoso bat fuera! Bi, Markinar bik egin dauriela liburue, meritue ixingo da, baie markinarrok be ez direz inora joan, hareik bai etorri. Ta etorria be bai! Ha liburue egitteko Amazonas erdidxe biher ixin da, kontateko honeik Bertonekoak egin dauriena ganera!

Beste bat erretratuek eitten ibili dala musikoeri ta. Ondo, baie ha be joan barik etorri, beste liburu bategaz etorri hain zuzen be. Hametik be ezebez.

Santutxuko jubilau kuadrilea, kulture ta halangoetan dabizela. Igual hamen, kulture topateko hametik martxatie entendiduteko moduko kontue da ba! Baie, keba! Eperdidxe siletik mugidu barik egitten daurie dana. Honeik be etorri, ta ekarri ganera. Falloa!

Ha neskatoa rimaute berba eitten dabena, nora eta Bilbora joan dala kantetan. Igual hori ixin leike despedidea, ixin be, Bilbora joan, joan ein bida ba! Baie hau be ez. Ha be joan eta etorri, txapelagaz etorri be.

Dediooo! Zer pasaten dok hamen ba? Hori despedideori zer da ba? Hareik Txurdinagan juntaten direzenak ete direz? Bai, eskritorie ekarri ta ha torturaten dedikaten direzenak preguntakaz ta enredoakaz. Hareik martxauko direz definitibamentean? Ez da ixingo! Ez ba! Hareik be ez direz. Hareik be martxau barik hortxe dabilz ez dakit zenbakarren tortura-sesiñoa zelebraten. Esaten nadxoan ba! Horreik ez dozuz kenduko ezta leidu deittuzen liburu guztidxekaz buruen jota.

Gaztetxu batzuk martxau egin ziriela lehengoan. Halango zozer entendidu dot, txarto entendidu be bai. Martxau bai, baie pasarela baten ganien martxau, arropie erakusten tomodelan modure. Eta hariek be bai etorri, pozik etorri be.

Sospetxoso bakarra lotu jaku, Himalayara joan zana, ez dot pentsau gure ixin haren despedidie zegaittik ixango zan, handik datozen kontuek zelango baltzak ixiten direzen jakindde gitxidxao. Ta, zoridxonez, ez da halangorik bapez. Alibioa gero! Ha be ensegidan dator bueltan, ta pozik.

Eta akabau direz sospetxosoak, ez dago gehidxago. Nona da despedidea? Despedide honen tristea.

Firmaute: Despido Fraile

Txakur periodistiek geittu zosten lehengoan. Badakizue, han, goidxen, Artxandako perreran bixi dana. Preokupaute dabil lagune, han eurek trankil, bakie eukitten daurie jeneralien, zapatu-domekatan paseaten batek egitten dau eskandalo apur bet, baie ez da ixiten holan inor zoratuteko ixiten. Kontue da haren fuentetako batek (periodistek fuente onak eukitten dauriez, ta txakurre ixinda, gehidxao) esan dotzala han ondoan ifiniko dotziezela autobusek, grua munizipala, zarameroak ta aiuntamentu guztidxe, ta horregaz ez, horregaz ez dago biziteko modurik, ze periodistek behar ei daurie trankilidadie ta bakie, ta, total, pentsaten dagoela ha itxi ainbatera joatie biziten. Ta beherantza etorri de preguntaten aber zein dan leku ona biziteko.

Biabiejatik bajata, Zurbaranbarrin egin zeuen leheengo paradie. Han topau zeuen morroi bet, kontau zotzana Patagonian egon zala kuadrila bategaz olgetan edo, ta han egundoko hotza egitten dabela, hara ez orduan. Gero sei andra topatu zeittuzen berton, ta hasi jakozan iretargidxe gora ta iretargidxe behera. Politte bai, baie ha ez da ixango txakur periodista batentzako bixilekue, "han ez da inoz ezer pasaten ta zer kontauko dot ba" pentsau zeuen bere artien.

Begoña partean topau zeuen beste bat, Everesteko punten egonekoa, ta ha dala geuze bat ikustekoa, inoz ikusi ez badozu, ta ikusi ez badozu ganetik begirik kendu ez egitekoa. "Ene! Han gauzek pasau bai ganera". Hau espediziñoa datorrela, bestea hara doala, txinoak, nepaliak eta tibetanoak... Baie telebisiñoa ikusitte ensegidan desilusionau zan. Han munduko periodista guztidxek dabiz bata! Txina ta Tibeteko kontuakaz esklusiba barik lotuko naz atoan. Fuera!

Txurdinaga partea egin zeuen gero. Han neska-mutiko batzuekaz topau zen. Institutuko hormie pintaten egoazan. Ta "Zer zabizie ba pintaten?". "Ba, Saharan egon gara eskola bat pintatzen ta hartu diogu afizioa" besteak. "Saharan? Ta zelangoa da ha?". Ta kontau zotzien han eguzkidxe, ta areie, ta halango jaimak ta beroa, ta gitxi egitten dala berba han zer pasaten dan. "Joño! Periodista batentzako ona!". "Bai, baie honeik hartu daurien beharleku guztidxegaz, nik han zer pintaten dot ba? Aber beste zozer topaten badot".

Santutxure bajau zan handik. Bertonen ikusitte dekon artiste bat topau zeuen. Joan jakon autografoa eskatuten ta bestie pelikulie egingo dabela, ta urtengo dabela Santutxu ta Etxebarrian fabrike zaharra, Begoñekoa. Ta eukingo dabela exito tremendoa ta Santutxu modan ifiniko dala, ta turistak Loiutik etorriko direz direktamentean Santutxure Gugenjeinetik pasau barik. Ta gero gazte batzuk topau, ta esan zotzien tren supersoniko hori be ifiniko dauriela. "Hobeto beste leku baten, Santutxu Manhattanen modura parauko da ta".

Beherantza egin zeuen, errekarantza. Neskato bat topatu zeuen karta bat eskribiten. "Barkatu neska, atrebentzidxe ez bada, gure dot biziteko lekue topatu, ta kartie eskribiten dotzezuna nun bixi dan gure neuke jakin, ta ha lekua zelangoa dan, ta han jentie pozik bixi bada, ta txakur periodista batentzako moduko lekue bada...". Ta neskiek esan zotzan batentzako ez, hainbatentzat eskribiten dabilela, urte asko-askoan urrun dagozen lagunentzat, ta hareik gure leukiela hamen bixi ta gusture kanbiako leuskdxoiela bixilekue.

Total, gorantza bueltau zen gure txakurre. Biziteko leku hoberik egongo da, edo ez.

Akabuen dudiegaz lotu nintzen. Hau txakurre ez fuenteak, ez periodista ez ezer. Honek Berton leidu baino ez dau egitten barrez!

Firmaute: Fidedigno Iturriaga

Hamar urte pasaute, Bertonekoak neugaz akordau ta erregalue egin dostie, zer ta telebisiñoa. Estrañaute ba! Ez regaluagaittik barrez, ha merezidute dekogu-te? (Ta asko gehidxago be bai) Estrañaute horrek telebisiñoak ez dekolako tedete, bateko, ta Etebeuno bakarrik ikusten dalako, besteko. Ta regalau dostie ganera ongo Bertonen etebeunoko presindentiek kontzedidu dotzielako entrebistie, ze gizona Begoñen bixi de -jakin ixin dot ba, neurie baino parabolika handidxegoa ingeruen nok ete dekon ikusi nendun momentutik- ta gure daurie euren kolunista ondo jantzitte egotie.

Ta harek gizonak, etebekoak diño ze danan gustukoa ixin dala ein telebisiño bat. Ta ikusiko dot telebisiñoa aber neure gustuko zozer topaten badot, ze, nobera konformaten fazile ixeten da ta neugez azertau ezik, arrazoie emon biko dotzat gizonari.

Ta ikusi dot pelikula bat pasaten dana Ayuntamentuen ostien trenan estaziño baten, baie ha estaziñoa da geuze misteriosoa, ze danak ikusi dauriela diñourie, baie inok ez daki hango trena nondik nora pasaten dan, ta baten batek kontaten dau inoz ikusi dabela trena pasaten, baie ez dala ez metroa, ez euskotrena, ez beloziopedorraila... ta etorri de enterao bat amerikanoa baie euskeraz Perurenan modure egitten dabena, ta harek diño hori tren hori dala "elolandeserrante" trenana, ta han barruen daozela hainbeste tren ta karretera ta autopista ta rotonda ta aeropuerto ta halakoakaz nora joan ez dakidxenak ta kondenaute dagozela han trenien denbora guztidxen biajaten, ganera ezin daurie urten ze ez daukie bileterik ta urtekeran be biletie pikau bihar danez... atrapaute dagoz. Akojonantie!

Aber ze emoten daurie gero...

Dago halango teleserie bat, gaztiena, institutuen pasaten dana, neska-mutikoak bata bestiegaz tonteaten, ta dagoz batzuk klaseko popularrena ixin gure daurienak baie ez dizelez onak ezetan bere ez daurie rosko bape jaten, harik ta egun beten itzertuten direz berba dana rimaute egiten deittuzela, ta holan tontamentien presentau direz rimateko konkurso batera handidxe, banku batek organizaten dabena, ta kontrapronostiko irabazi ta institutuko putoamoak egitten direz ta jiriji-jirijai...

Ta gero ifini daurie halango bat sexoana dana, baie urteten daurie bost kolega danak gizonak halako antioju ta sonbrero baragarriakaz ta kantau eitten dauriela. Pentsau dot pornoa ixingo zala, baie da gehidxago intibin estilokoa baie petardo barik.

Gero telemaratoie emon daurie Santutxutik, astebetien euskeraz egin baietz eta han dabiz danak kantau ta kontau, astebeteko programie segiden dana, endireton.

Da akabuen sesiñoa zarratuteko bota daurie konkursoa, ardaoana, ta ardaoa emoten dotzue ta azertau bihar dozu ardaoa nongoa dan ta ze kosetxakoa ta halangoak, ta dago fiera bat Uribarrikoa danak dakidxenak ta premidxoa emoten dotziena Gugenjeinerako bistek dekozen lonja bat ardaoa salduteko.

Ta, zer gure dozue esatie, hau telebisiñoa ez da ixingo guztidxen gustukoa, baie ez dot zapping egin denbora guztidxen. Hori zozer bada, ezta?

Firmaute: Tedeteodoro

98an ixin zen, martidxen edo, Bertonekoeri erosi zotzien ordenadora. Ixitu, ta windows arrankau bittartien señaliek entzuten hasi zirien. Ez zirien ondo entenditen, baten bat berbaz, boza ez zan hameko mundukoa: beste planeta batekoa akaso, edo beste dimentsiño bat, edo mas-alla batekoa... Dedio! -esan zeurien- ondo hasi gara! Mamuak dekoguz. Zer diño horrek ba? Entendidu bez, harik eta han ebilen baten bat, filologoa edo, arrimau ta esan zeuen: Hau euskerie da bata! Hameko euskerie-edo emoten dau. Dialektologoen manualak ekarri ta hantxe konsegidu zeurien azkanien haregaz bozagaz konbersaziño modukoa egittie.

Aber nundik egitten zeuen berba, ta harek ikusita baeukien pelikulie mundu korrientien ondoan halako dibujoanimauen mundue dagola ta kontue iguela dala, ta lantzien behin konexiñoak eitten direz gauze batzuk kontziditen badaurie, ta ha Matzerriko aldizkaridxe zala ta haren mundue, dibujoanimauena be Matzerridxe zala. Orduen Patodonalegaz akordau, ta pentsau zeurien Bertonekoak hagaittik ez jakola entenditen, dibujoanimauen problema kronikoa.

Ta ha mundue zelangoa zan, ta gurien bardine, baie dibujuetan, ta iguel diferentzie bakarra han dan-danak egitten dauriela berba, txakurrek ta olak ta galanpernak be bai... baie ez hori bakarrik, han jeneralmentien gehidxao eitten da berba. Baie dibujoak ez dauriela berba eitteko motibo asko emoten, ba, gure mundueri aittuten paraten direz, ta hametik ataten dauriez zer esanak...

Direktorari begidxek zabaldu jakozan orduen. Honeik dan-dana ikusi ta kontateko abilidadie deukie ganera, zelango txolloa! -Ta zuk ez zendukez horreik gauzek kontauko hamen guretzako hilien behin? -Ba, gu beti gabiltzez gauzek kontaten ba! Rezetorie dekozue, ta pillau baino ez dozue ein biher.

Orduntxik hasi zan Matzorrianon mitoa, ta hamar urte pasata Bertonekoak pentsau daurie intrigiegaz akabateko momentue ixin dala. Misteridxoa hori da: Matzorrianoari ez jako entenditen Patodonalen familikoa dalako, gehidxao ez.

Ta hau dana kontateko kendu dostie pagina guztidxe. Oin linea baten kesi Santutxun ibili direz danak disfrazata, kesi Aletiko bi egon direz eskola baten euskeraz berbetan, kesi pailazoak Zurbaranen exito tremendoa, kesi krematoridxoak... Aittu zenbet gauze kontateko kalidadekoak ta hamen fabulak botaten... Zegaittik ez gintzezan ixilik egon oin dala 10 urte? Honeik ehun gehidxao aguantateko kapaz direz ta.

Firmaute: Patodonalen primoa