Matzorrianori kendute

Hau koluna hau egitten daben ordenadorak esan zostan lehengo egunien: "E. wap@. Esan dostie kalien ifini deittuzela konexiño batzuk wifianak edo, ta hainbeste urte hamen zeuri sinsorgadak eskribiduten ta paseoan atara be ez dostezu eitten. Benga! Goazen horreik wifidxek probaten, ze kantsaute nago hamen egun santu guztidxen neu bakarrik etzien". 

Esan eta egin, kerremedio! Hankarik ez deko aparatuek -ez jako okurridu horregaittik ez dotela kanpora ataraten, ez-, baie kapritxoa euki ta hantxe goaz hirurok: katxarroa, karretillie ta hirurok aber laguntxuek topaten dotzaguzen umieri.

Ailegau gara Santutxure, hantxe plazan ifini ei daurie wifidxe. Parau, ta orduen akordau jako bestieri beran denporan ez zala wifirik egoten ta tarjetie edo antenie falta jakola. Ez da problemie ixin, baten bategaz parraplan eitteko gogoa eukin ta ensegiden endredau de netbook bategaz. "Ai, honeik umiok, potxoloak zer direz ba!" esan ta hantxe parau direz olgetan aittitte ta ilobie.

Karretilie ta bidxok hantxe lotu garez barriz. Karretiliek zozer esango leukie iguel, baie batera ta bestera pisue eroaten ibilten dana ez da barriketarako izaten, asike ixilik alkarreri aittu be egin barik. Halan derrepentien gizona hasi da arrimaten, edadekoa, nagusidxe, hurreago ta zaharra, ondo zaharra. Karretilien ganien jesarri da.

- Arrastion lagunok. Esan dosku bidxori.- Halan ekarri- kontestau ta kontaten hasi jaku gixona: Badakizue Otxarkoaga partean egin zeuriela horma handi-handidxe pintau, dana goittik behera, halango kuadro bat? Ta Ziudajardinen be bai. Ta han, akorduen dekot zelan funikularrari ifini gure ixin zotzien paradie erdidxen, ta Otxarkoagakoeri esaten zotzien danak kinkidxek ziriela, ta hareik hasarratu ta hori guzurre dala ta demandan. Ta Boluetan ta Santutxun andrak ezin zirien kalien trankil ibili, ze animal batzuek egoazen suelto baie potroetatik sokie ondo estutute amarrateko modukoak...

- Et, et, et.. gizona. Zenbet urte dekozuz ba? Horreik kontuek nozkoak direz? - Aittu laguntxu, ehun urte egin dotez aurton, ta horreik kontu guztidxek kontau zostiezen lehengo egunien periodista batek, hamen egitten dan rebista batekoa etor jastana entrebistie eitten han portadan atateko.

Kasonla! Ordenadorie umiekaz olgetan ta Bertonekoa entregau barik. Eskerrak aittitteri, ezpabere.

Firmaute:

Ordenadoran Karretillie

Lanik ez, ezta biharripe! Esaten zeuen baten batek, gauze bardineri geittuteko modu bi, ta ez dakit hamen zeaittik esaten dotzegun biherra. Nok biher dau biherra ba? Biharrien dabilenak ez beste nonok gehidxen-gehidxenetan. Dana dala, norberak eitten dauen biher bakarra hau eskribidutie dalez, fazile da holango proklaman botatie. Baie hamen asko biher barik biherrien dabizenak, pague batzuetan ate ondoan palue, bestietan lorak ta glorie, inoz diruten zozer, baie askok poza egitiegaz bakarrik. Bertonen urtetie be pague ixiten da ta hortik lapikoa bete ez dogu eingo baie oingoan be biherrien ibilikoak datoz.

Komisariako biherra ez da ixiten inun inori kantateko modukoa ixiten, baie Santutxun badirez gazte batzuk komisarien sartu, biherrien hasi, segidu ta oin bai, kantau ta kanziñoan entzuteko desietan dagoz.

Beste batzuek Gorbeiko puntera joaten ixin direz teilatuek arregletan, hori dok hori biherra ta afiziñoa! Porlana ta teilek gora baino gorago ondiño. Ta hareik pague pagoa eukingo daurie, pagoan azpidxen deskantsetan paratie. Dana dala teilek ifinteko abiliadie hori ikusite, iguel handik goittik bajaaso eingo dotzie Soloetxera Angelescustodioseko teilatue ifinten.

Txurdinagan be bada biherrien dabilenik. Gazte batzuek tontamentien denbora librien zozer in biher zala, ta aurrera ta atzera 25 urte pasau ta danerik ein, ta segidu biherran biherraz tontamentien aurrera. Ta Otxarkoagan be hartu daurie biherlekue auzoa zer dan kontateko, biherran biherraz bizitie zer dan han dakidxe ondo.

Paguek ez ei direz etorten biherran neurridxen, halan ixiten dalako pentsamendue dabil munduen, ta beti emoten direz ejenplo batzuk: politikoak, enpresarioak, futbolistak ta artistak. Ensegidan datoz eleziñoak Europara joateko, ta hango diputauek gitxi eitten dauriela zabaldu da egunotan. Futbolistakaz be euki dogu mareie, baie bada futbolien biherra nahikoa ez dala eitten pentsau ta banderinen artien karran ibili ostien dedikazio seridxoa be topaten dabena. Ta han dabiz Athletic-eko bat ta familidxe fubtolien kontrarioak entendidu ez deidxen bakarrik ez, euskerie zozer gehiagorako erabili deitten biherrien. Ta futbolien ta futbola ez danien be hartu leikie biherra hamen ingeruen, ze ataten dauriez estadistikak ta emoten dau euskerien asuntue ez dala arreglaten korner ta remate bategaz. Iguel tiki-taka apur bet ein biharko da ba.

Ta artistak be badabiz hamen ingeruen, hareik kobrau, kobrauko daurie diruten. Batzuek bertsoari maiatzien erdidxen behar dan moduko arrazoie ta puntue ifinten, bestiek pelikulakaz barrie eragitten hainbeteri. Biherrari pague emoteko horreik kondiziñoak deukiez, ta kondiziñoan dago biherra, ezpabere, ez dago pagurik. Kuentotik bizi direzenak urrun dabiz hametik ba!

Edo ez hain urrun.

Firmaute: hamen ondoan huelga indefinidoan bizi dan bat

Atie jo zostien lehengo egunien. Zabaldu eta nor eta aspaldikoa, txakur periodistie. -Zelan zu hamen ba? - Etzie arreglaten dabiz ta hamen isten badostazu lekue, ezpabere kanpoan ein biherko dot lo.

Farsante bat zala atrapau nontzanetik ez dot tratorik eukin gure ixin haregaz, baie denborie pasau da ta, badakizue, munduko txakurrenak be, jodidute dabilenien, penie emoten dau. Balkoien ein dotzat lekue. Eta ha etzien dagoela izin isilik egon ta hantxe hasi da parraplan.

- Ta honeik bertonekoak zer diñourie ba? Oingoa urteteko egongo da ba. Joder! Itxiko dostazu neuri kontaten? Ganie dekot, aspaldin ez dostie ezebe publikaten, ta egun guztidxe holan begire aburridu eitten da nobera. Benga, eingo dotzut kolunie... Biherra kendukotzut ba.

Ez! Pentsau dot neure artien. Gauze bat da etzebakoa etzien sartutie, ta beste bat hareri ganetik kaka ta txise eitten itxitie. Baie, klaro, inbitadueri zelan esango dotzazu holan ezetz, azken baten inbitadue inbitadue da, ta kortesidxe ta halango gauzek eukin behar direz, ezta? Aber zelan arreglaten doten.

- Ba, pentsaten dot honeik Bertonekoak oingo hilien larri dabizela, oniño ez dakidxie zer atarako daurien edo. Ze lehengoan esan zostien "ba iguel atarako dogu hau, baie iguel beste hau, hangoa atateko gabiz baie berandu ixingo da iguel, ta bestie pendiente dekogu, esango dotzugu ba" - Eneeee! Ez da ixingo! Nik betik pentsau dot horreik seridxoak direzela ta zelan holan ba? - Ez dakit ba, iguel krisidxe, edo Patxilopez edo, baie txarto dabiz oingoan. Baie gauze bat egin ahal dozu ba. Zu periodistie bazara, jakingo dozu hareik bestien zer pasau dan, ezta? Zegaittik ez dozu kontaten pasau dana ta holan ixingo da seguruena, ezta?

Hortxe lotu da txakurre zer esan ez dakidxela. Eutsi horreri, farsantea!

- Ondo, ondo. Neuk kontako dot dana ba. Total hareiri ez jakie okurriduko neuri okurridu ez jatanik. Aber. Kontako daurie zelan lehengoan pasau zan kuadrila handidxe karran aber euskerie ein ahal bada ito barik. Kontauko daurie zelan hamen lehenago bedarra erregalau eitten zan ta bilbainoeri jaten emoten zotzien. Kontako daurie ume batzuek 70 urte edo gehidxao bete dauriezela umiek izitie galdu barik. Kontauko daurie batzuek kopako finala koplatan erretrasmituduko dauriela. Ta beste batzuek astebetie pasau dauriela jantzan ta gero beste bat Alaskara joan dala Athletic-en finala ikusten, ta beste batzuek museora joan direzela umientzako uzenak topaten, ta beste batzuek ein dauriela lehoi bateri potroak ebagi ta hareikaz paellie egin daurie gero, ta beste batzuek montau dauriela oeneje bat bertoko gaztaiek ta piperrak adoptateko. Yasta! Hori guztidxe pasau da hilion! Ontxen noa eskribiduten...

Tire ba! Ospitalidadie ospitalidadie da... Berton urteten dabenien txakurrek zenbet asertau deittuzen konprobaten entreteniduko gara sikierasean.

Firmaute: Txakurren biolinistie

Ente imaginarioa geittu zosten batek lehengoan. Bai esan nontzen, edukaziñoa eukin biher da betik. Atoan joan nintzen dizionarioan topetan aber imaginoarioa zer dan, ze ente, ente pentsaten dot inoz entzunde dekotela. Ta hau topaun nendun: Gizarte-talde batek dauzkan balioen, erakundeen, legeen eta ikurren multzoa. Joder! Horrek ez dosta edozer geittu gero! Hori gauze handidxe ixin biher da. Pentsaten dot horreik gauzok jentieri hilten danien baino ez jakozela geittuten, horreik omenajiek eitten direzenien. Baie, zer esan gure ixin dosta ba! Insultoa ixin da? Lorie bota ete doste? Preguntauko dot aber jentiek zer diñoan...

Topau dot bat ta esan dotzat: "Zu, zer pentsaten dozu baten batek ente imaginarioa geittuten badotzu?". Ta diñoste: Imaginariak ez direz horreik milidxen eitten direzenak? Ez dakit ba. Nik milie oin dala hogei urte ein biher ixin nendun, baie etor jatan bat bera ez doala, ta gero beste bat bera be ez doala, ta ni ez noa, ta zu zertan zoaz? Ta ha be ez daittela joan... Total akabuen ez gintzezen joan bape ta jakin barik lotu gintzezan. Imaginau baino izin dot egin zer dan, baie ez dotzuk gauze asko aklarauko. Bo! Eskerrik asko dana dala, preguntauko dotzat horreri hor datorrenari aber.

Ta harek: Imaginario? Imaginau, imaginaten dot zer dan etzie eukittie, buenoo, imaginau, imaginau neinke, ze etze faltan ez naz ibilten, baien neurie egundo bez, betik baten bat topau ta raka! sartu ta akomodau. Ta gero, raka! Horreik señoriek etorri ta kanpora. Baie imaginaten dot oin laster baten askok ez dauriela imaginau be eitten neure modure ibili beharko direzela, etzie imaginaziñoan ta hipotekie bankuen. Ente barik etzie esaten badostazu iguel badakit zer dan, baina entea, entea...

Imaginaziñoa behintzet euki deu lagunek. Ta joan nakie beste batzueri preguntaten, handik jarritte egon direz. "Ta ente imaginarioa geittu ezkeroan...?". Geittu, geittu... guri geittuten doskuez txarraoak: alferrak, pringauak, koittaduek... Imaginau zer dan biharrik ez eukittie, ente-rraute bizitie edo. Izin ibili, izin pentsau, izin ezer preparau... Imaginaziñoa be kenduten dotzu horrek.

Kontue argituten hasi jatala eretxi doste, baie porsikaso azkenengo preguntie eingo dot. Ta ikusi dot bat erdi errenegaten kartel baten aurrien. Ez dotzat molestau gure ixin, baie okurridu jata iguel konbersaziño apur bet gure ixin dauela hasarrea edo arindutierren. Ta tontamentien ein dotzat preguntie. "¿Ente imaginario? Eso es el euskera que nos quieren imponer estos" diñosta hasarreago. Pentsaten lotu naz: euskeraz preguntau dotzat ala erderaz? Baie ente imaginarioana entendidu egin dau ala ez? Zelan ixin da orduen?Imaginau egin dau?

Akabuen pentsaten dot entenditen hasi nazela ente imaginarioana. Ez dekot etxerik, ez dekot biherrik, ez direz nigez akordaten ezta soldado joateko be, neure berbak entzun barik imaginau eitten deuriez. Klaro! Ez gaoz munduen, edo mundue ez dao hamen, edo gu ez gaoz munduan imaginaridxoan, edo munduek ez gaittuz imaginau be egin gure.

Bai, gauze handidxe geittu zoskun harek.

Firmaute: horixe ba, ente imaginarioa.

Neska-mutiko batzuk lehengoan: "Zeozer zaharra ez duzu eukiko, ezta?" Hori preguntie! Zozer zaharra? "Ze biozue ba?" kontestau. "Eske eskolan egingo dugu erakusketa bat gauza zaharrekin eta bilatzen ari gara gauzak jendeak dauzkanak zaharrak erakusketa bat egiteko eskolan". Oo! Geuze zaharrak erakusteko. "Eta argazkiak eta tresnak batez ere". Eurek pentsaten zeurien zozer emon baino nik zozer emonda ideie egingo zeuriela zer topau biher zeurien gehidxao. Ta erakutsi neuntzien palo bat, ha zaharra ixin bazan, baie ez zan geuzie holan umiek pozik paratekoa. Ta paloak esan zeuen: "Ba, dekotez ia ehun urte, bizitzen ez dot gauze handirik ein aspaldixen, baie gaztie nintzenien ifini ostien kornerreko banderin modure trapu bet goidxen amarraute, honeik Santutxufubolklubekoak hasi zirenien, lelengo partiduen egon nintzen ni".

Ta alboan egon zan beste egun zati bet, hau ondo zerratute ta barnizaute egon zan inoz. "Nondik zatozie ba umiok? Briñasetik? Ene! Ba ni jaidxo nintzen zuen eskolako pupitrie ixiteko, ta holantxik egon nintzen urtietan, mahai baten sartute, baie gerrie etor zan ta mahaidxe surtera bota zeurien, ta ni gitxiagaittik librau nintzen". Umiek ez dagoz konbentzidute. Ta paloak kargutute-edo presentau dotzie umieri egur zati luze bat, inoiz untze bi edo inkaute eukin deittuzena, oniño barnizan brillo apur bet dekona. "Hau lagune dekogu" esan deu banderiniek. "Beran denporan ixin zan elegantie ta klase handikoa, Lezamako trenien egon zan asiento baten, primera klasekoa, ta eukin zeittuzen untzeak holan dorauek, baie trena kendu, hango lagunek galdu, ta azkenokaz eukin dau kontsuelo apur bet lantzien behin Matikon trabieseri bisittie eintte, baie oin entzun dau ha bia tapau eingo dauriela ta kendu jako berba eitteko ganie".

Umiek oniño ez daurie topau esposizinorako gustukorik, ez jakie idiea argidxe ein. Palo barridxego bateri lotu dire aittuten, ha interesantiago ein jakie-edo. Paloak "zuek ez dozue jakingo nun dabizen hariek lehengo egunien Santa Ageda kantetan Arbolantxara joan zirienak, ez? Betik eitten dostie bardin. Hartu, eroan, jo, ibili, ta gero akabuen kotxe baten maleteroan lotuten naz baten bateri etxera eroateko akordau arte". Ez, neska-mutikoak ez daurie kantantien barri jakin.

Gero egon zan egur bet, ola bat luzie, rapero batek eszenaridxo txikidxe ifinteko erabili dauena, harek bertso moduko bat kantau edo rapeau ein dotzie, eta esan dotzie, "E, hori mutile ona da, entzun dotzazue?". Batek auzoko bat dekola raperoa, baie ez dotza entzun, ze hamen izin de musikie entzun ze ez dao non entzun ta Bilbora bajau bide. Ta egon zan txapaokumen zati bet holan apurtute esan dotziena ixin zala jugeteko gitarra bat, ta batek atara zeuela Santutxun karnabaletan mariatxi disfrazieagaz, baie tekiliagaz sobrau, ganien jesarri, apurtu ta hantxe lotu zala gitarra gehidxao ixin barik baie pozik, ze bera betik ixin zan alegria handikoa ta horregaittik sartu zeurien gitarra baten. Ta azkena balda moduko bat ixin zana liburuek eukitteko estanteria batekoa, andran gainien liburuek ta papelak gordetan direzen zentro moduko baten, baie oin dana informatizaten dala ta beran kuadrila guztidxe papela eitteko eroan zeurien ta bera kamioitik jausi ta hantxe lotu zan galdute "Politte ixingo zan balda barik, papeletalerorala edo supermerkaduko ofertie ixitie, ez nintzen inutile sentiduko behintzet". Barre ein zotzien bestiek, umiek ez.

Ez jakiezan gustau egurrok umieri, bape hartu barik joan zirien, eskerrak emon zostazan batek holan korretamentien sinmasien. Ta gero etor zirien Boluetako beste neska-mutiko batzuk karpintero ikisten dabizenak ta eroan ein zeuriezan paloak danak.
Iguel Berton leidute eroan eingo zeuriezan esposizinora, baine sikieran pentsau lei hori egur guztidxe Berton eindde akabau leikela.

Firmaute: Gepetto Egurrola