Matzorrianori kendute

Bakaziñoetara joaten danari pasaten ei jako bueltan txarto paraten dala, larri, triste, negarretan be bai, kaka eindde ibilten dala. Ta honeik Bertonekoak enkuestie ein daurie aber hori dana egidxe ala guzurre dan. Ta iake holango enkuestatan neuri ez dostie inoz preguntaten, ta neuk be esateko zozer eukingo dotelez, Berton leidute probauko dot erantzune topaten.

Portadan ekarri doskue koziñeroa, ha famosoa Marijaian pregoie bota zeuena. Harek sindromerik bai? Ez dot pentsaten, ifini zotzien beharlekuegaz eingo neuke hareri Semanagrandea benetan egin jakola grande, onerako nahiz txarrerako, baie beharrera bueltan iguel hasta trankilago ibiliko da orain gizona.

Beste batzuk ekarri doskuez musikoak eiten daurienak lehengo batzuen musike bardine baina lehengoak egin barik eurek eindde. Musikoak ez dau eukitten bakaziñorik, hobeto esanda, musikoak behar gehidxago eitten dau danak bakaziñotan dabizenien. Orduen, honeik triste iguel bai, baina bestieri bakaziñoak akabau jakiezelako gehidxago norberanak hasi direzelako baino.

Beste bat joan da Jenjiskanen partera Seat Marbella zahar baten. Holango bakaziñoakaz ez dakit harek mutilek oin depresiñoa eukingo daben. Ez dot pentsaten, ze oin pozarren ibilko da kontateko ekarri deittuzen guztidxek batari eta bestieri kontaten. Unikoa, kotxie, harek bai sindromie, halango bueltan ostien karro zaharra UVIra bota ez daurienien...

Eskoletan matrikulak zelan dabizen be kontaten doskue honeik. Umiek, ai! Hareik bai ibiliko direz tristetxu. Goixien-goixik altxau, eskolak, maisu-maistrek... Baie aita ta aman artien ez direz gitxi ixingo umiek nun kolokau eukindde poztuko direzenak. Ala ez?

Total, triste egoteko motiboak egon littikez, baie Bertonekoak ein daurie obra ona, ze oingo Berton leidute bat kontsolau be ein lei trankilamentien. Ezpabe, Matikon dekozue tristurie pasateko modue.

Firmaute: Perpetuo Beraneantea

Kantsaute, zahartute edo tenteldute dabilenak entzuten ei deittu inoren bozak beste inok entzuten ez deittuenak. Ta iguel halan ibiliko gara honezkeroan, ze geu be hasi gara oin artean entzun ez doguzenak entzuten. Hasi zen dana Bertonetik betiko sobrelakraue etorri ez, ta derrepentien boz barridxe entzun genduenien, diferentie, holangorik ez dogu entzun ezer oin artean. Ta dinosku bozak: "Berton atara ein behar da, ta biharko kontau behar dozuz betikoak". "Betikoak?" Pentsau genduen geure artean. Hemen betikorik ez dago, hemen zozer diferentie dekogu. Gauzek ez direz betiko modukoak, ez ba!

Ta bozak segidu ein daurie. Hurrungoa musike ta guzti etor da. Neskato batena, kantaten, opera-edo. Ta amesetan lez parau gara apur baten. Pelikule baten lez, horreik pelikulak musika klasikoa ifini, jentie ezer ein barik paraten dana eta ez dana ezer entenditen, baie tenteldute lotuten zara begituten. Bozak entzun ta pelikulie ein be bai, aluzinaziñoak... ez gabiz ondo ba!

Ha kantantie joan ta beste bat etor da, gizon batena. Zozer kontaten edo, horreik dokumentaletan entzuten direzenen modukoa, piramideak ta Babilonia zelan ein zirien kontaten daurienan modukoa, baie Otxarkoagana kontau harek... BBCko dokumental baten modura.

Ta dokumentalan ostien katastrofien pelikulie. Gedarrak, sokorroak, zagatie, ure ta ure... Halako tenporala-edo, danak bilddurtute. Honeik danak aspaldidxen eukin genduzen entzunde... Nun ba? Noz? Uridxolak! Errekiek ganez egin zeuen orduen. Ha bilddurre! Ixildu egin direz derrepentien, ta...

Gizon baten boza atzera, beste bat hau baina. Poemie edo leiduten dabela emoten dau, santuek, eleixa usine, kanpaiek... Kostaten da entenditie, berba potoloak asko. Akabau dau leiduten, ta orduen txaloak eta bibak entzun doguz. San Inazion uzena entzun dogule emon dosku. Jesuitak? Obispoak? Kruzauak? Katastrofetik epikara pasau gara.

Ez da akabau sesiñoa. Gehidxao etor da. Oingoan algarak, barreak, upadak... negarrak sikieran bai, hareik apur baterako amaittu direzela emoten dau. Honeik azkenok ondo-ondo entzuten direz, ondo-ondoan, paraje ta argi. Parranda ona ibili jaku ingeruen, beinke! Ez dago dudarik. Sesiñoa komediagaz akabau da, eskerrak.

Ta pentsau dogu. Hain txarto ete gabiz? Bozak entzun, antxinekoak ikusi... bufa!

Orduen atzera etor da lehenengo boza. "Ikusten dozu gauzek zelan ez direzen beti bardinek? Bozak asko dabiz munduen, ta gure ixin ezkeroan betik entzungo dozu zozer barridxe, ta ikusi be bai". Ta Bertonek be boza deko, entzun gure dabenantzat.

Firmaute: Anton Sikofon

Bolanderak botaten gatoz. Resultake aurton Santutxuko festetan baten batek pregoie bota biher dabela, ta honeiri Bertonekoeri esan dotzie botateko. Ta kontue ixingo da Santutxun festak preparaten daurienak Berton leidu egitten dauriela, ta esan daurie: "Honeik eskribiten daurien guztidxegaz, pregoidxe egitteko beste jakingo daurie eskribiten, ezta? Ezpabere aber nok dakidxen hainbeste eskribiten hamen ingeruen". Ba, horreik gauzok noberantzako betik onorea ixiten direzelez, ta horreikaz onoriekaz poztasune etorten dalez eskandalo handidxe, bolanderan botaten hasiko gara, baie atoan.

Bolandera bat ha Everestera igon dabenagaittik. Ez igon egin dabelako, bajau ta bueltan etorri dalako baino. Ze, azkenokaz han jausi, mankau ta beste mundure joaten direzen guztidxekaz harexek emoten dosku poztasune gehidxao bestiek baino.

Beste bat hamen dekoguzen arbola guztiakaittik. Ze honeiri pasaten jakie behargin onari pasaten jakien bardine. Egon, asko dagoz, ta euren biherra egitten daurie elegantementean, baie ingeruen eukin ta egundo ez da inor hareikaz akordaten. Ikusi bere ez, ez badozu musturre halango bategaz apurtuten kalien biher ez dan lekure aittuten ibili ez egittearren.

Gero bai, Amazonasa salbau ta ez dakit zer egin biher dala, baie etxekoari kasuripez.

Fuera hirugarrena! Hau zerure ondo-ondo apuntaute. Bale ba! Aurton euridxe bota biher dau dagoena ta ez dagoena ala? Ure akabaten dala? Natural! Baten batek eukin dau dana geure buruen ganien gordeta! Gero errekiek ganez ez dau egingo ba! Bolueta Beach egin ez doskunien...

Ta Bolueta partera botako dogu hurrengoa. Han parau behar direz biherrien honeik euskerien ganien dabizenok. Iguel hamen hurrien eukindde, hurrungotik aurrea konsegiduko dogu deutsagu batzuk euren lekuen ifinttie. Si señor! Edo iguel eurak akabauko daurie geure modura eskribiten... Todosepegamenos....

Beste bat botako dogu, baie honegaz bolanderiegaz konfetidxe ta serpentinek doaz. Santutxun dabiz teatrero batzuk, ta zer preparau ta Grease. Hori da hori! Aikanyuuuuuu...guaratxiflawer... Zelango ilusiñoa egin dostena! Horreik tupeak ta kazadorakueroak, horreik neskato pegisuak, aspaldidxen ikusi barik! Tatxiflin, txatxaflin, txatxitxatxi txiflin...

Ta gaurkoagaittik azkanengo bolanderie Zurbaranerantz doa. Han dabiz eskolan hango ta hamengo umiek arkalegaz pozik. Seguro hareiri bolanderan kaxa bat emonda jakingo leukiela norantza bota, ta ganera leku guztidxetarantza joango littikez hareik bolandera guztidxek. Ontxe noa harantza kaxie hartute. Kuerpoatierraaaa!

Firmaute: Von Bolander

Ez, ez, ni ez noa, baie, ez dakit zegaittik, honeik Bertonekoak hilien-hilien botaten dostien enkargueri halango titulue ifini dotzie. Ta arduratute itxi naurie. Geittu ta pregunteu ein dotzet aber hamar urte hamen txapeldunamentien eutsitte oin dana itxiko daurien ala zer karallo pasetan dan. Ta dinostie ezetz, eurek be ez dakidxela hori titulua nok ifini daben, ezta zegaittik ifini dan be. Ta inbestigaziño periodistiko interdepartamentala zabaldu dogu. Txakur periodistieiri geituttie pentsau dogu, baie ha farsante madarikatue baino ez dala demostrau zan lehengoan, ta bakarrik geittuko dotzagu bene-benetan zarratuten dogunerako, kesejoda!

Ta inbestigaten hasitte misteridxoa gero ta handidxegoa. Bertonen berton iguel pistan bat egongo dalakoan, kaka. Hamen ez doa inor inora, etorri entodokasoan.

Bateko, Santutxuko bat joan dala Arriagara jefe, harek zer despedida klase egin bidau ba? Sospetxoso bat fuera! Bi, Markinar bik egin dauriela liburue, meritue ixingo da, baie markinarrok be ez direz inora joan, hareik bai etorri. Ta etorria be bai! Ha liburue egitteko Amazonas erdidxe biher ixin da, kontateko honeik Bertonekoak egin dauriena ganera!

Beste bat erretratuek eitten ibili dala musikoeri ta. Ondo, baie ha be joan barik etorri, beste liburu bategaz etorri hain zuzen be. Hametik be ezebez.

Santutxuko jubilau kuadrilea, kulture ta halangoetan dabizela. Igual hamen, kulture topateko hametik martxatie entendiduteko moduko kontue da ba! Baie, keba! Eperdidxe siletik mugidu barik egitten daurie dana. Honeik be etorri, ta ekarri ganera. Falloa!

Ha neskatoa rimaute berba eitten dabena, nora eta Bilbora joan dala kantetan. Igual hori ixin leike despedidea, ixin be, Bilbora joan, joan ein bida ba! Baie hau be ez. Ha be joan eta etorri, txapelagaz etorri be.

Dediooo! Zer pasaten dok hamen ba? Hori despedideori zer da ba? Hareik Txurdinagan juntaten direzenak ete direz? Bai, eskritorie ekarri ta ha torturaten dedikaten direzenak preguntakaz ta enredoakaz. Hareik martxauko direz definitibamentean? Ez da ixingo! Ez ba! Hareik be ez direz. Hareik be martxau barik hortxe dabilz ez dakit zenbakarren tortura-sesiñoa zelebraten. Esaten nadxoan ba! Horreik ez dozuz kenduko ezta leidu deittuzen liburu guztidxekaz buruen jota.

Gaztetxu batzuk martxau egin ziriela lehengoan. Halango zozer entendidu dot, txarto entendidu be bai. Martxau bai, baie pasarela baten ganien martxau, arropie erakusten tomodelan modure. Eta hariek be bai etorri, pozik etorri be.

Sospetxoso bakarra lotu jaku, Himalayara joan zana, ez dot pentsau gure ixin haren despedidie zegaittik ixango zan, handik datozen kontuek zelango baltzak ixiten direzen jakindde gitxidxao. Ta, zoridxonez, ez da halangorik bapez. Alibioa gero! Ha be ensegidan dator bueltan, ta pozik.

Eta akabau direz sospetxosoak, ez dago gehidxago. Nona da despedidea? Despedide honen tristea.

Firmaute: Despido Fraile

Txakur periodistiek geittu zosten lehengoan. Badakizue, han, goidxen, Artxandako perreran bixi dana. Preokupaute dabil lagune, han eurek trankil, bakie eukitten daurie jeneralien, zapatu-domekatan paseaten batek egitten dau eskandalo apur bet, baie ez da ixiten holan inor zoratuteko ixiten. Kontue da haren fuentetako batek (periodistek fuente onak eukitten dauriez, ta txakurre ixinda, gehidxao) esan dotzala han ondoan ifiniko dotziezela autobusek, grua munizipala, zarameroak ta aiuntamentu guztidxe, ta horregaz ez, horregaz ez dago biziteko modurik, ze periodistek behar ei daurie trankilidadie ta bakie, ta, total, pentsaten dagoela ha itxi ainbatera joatie biziten. Ta beherantza etorri de preguntaten aber zein dan leku ona biziteko.

Biabiejatik bajata, Zurbaranbarrin egin zeuen leheengo paradie. Han topau zeuen morroi bet, kontau zotzana Patagonian egon zala kuadrila bategaz olgetan edo, ta han egundoko hotza egitten dabela, hara ez orduan. Gero sei andra topatu zeittuzen berton, ta hasi jakozan iretargidxe gora ta iretargidxe behera. Politte bai, baie ha ez da ixango txakur periodista batentzako bixilekue, "han ez da inoz ezer pasaten ta zer kontauko dot ba" pentsau zeuen bere artien.

Begoña partean topau zeuen beste bat, Everesteko punten egonekoa, ta ha dala geuze bat ikustekoa, inoz ikusi ez badozu, ta ikusi ez badozu ganetik begirik kendu ez egitekoa. "Ene! Han gauzek pasau bai ganera". Hau espediziñoa datorrela, bestea hara doala, txinoak, nepaliak eta tibetanoak... Baie telebisiñoa ikusitte ensegidan desilusionau zan. Han munduko periodista guztidxek dabiz bata! Txina ta Tibeteko kontuakaz esklusiba barik lotuko naz atoan. Fuera!

Txurdinaga partea egin zeuen gero. Han neska-mutiko batzuekaz topau zen. Institutuko hormie pintaten egoazan. Ta "Zer zabizie ba pintaten?". "Ba, Saharan egon gara eskola bat pintatzen ta hartu diogu afizioa" besteak. "Saharan? Ta zelangoa da ha?". Ta kontau zotzien han eguzkidxe, ta areie, ta halango jaimak ta beroa, ta gitxi egitten dala berba han zer pasaten dan. "Joño! Periodista batentzako ona!". "Bai, baie honeik hartu daurien beharleku guztidxegaz, nik han zer pintaten dot ba? Aber beste zozer topaten badot".

Santutxure bajau zan handik. Bertonen ikusitte dekon artiste bat topau zeuen. Joan jakon autografoa eskatuten ta bestie pelikulie egingo dabela, ta urtengo dabela Santutxu ta Etxebarrian fabrike zaharra, Begoñekoa. Ta eukingo dabela exito tremendoa ta Santutxu modan ifiniko dala, ta turistak Loiutik etorriko direz direktamentean Santutxure Gugenjeinetik pasau barik. Ta gero gazte batzuk topau, ta esan zotzien tren supersoniko hori be ifiniko dauriela. "Hobeto beste leku baten, Santutxu Manhattanen modura parauko da ta".

Beherantza egin zeuen, errekarantza. Neskato bat topatu zeuen karta bat eskribiten. "Barkatu neska, atrebentzidxe ez bada, gure dot biziteko lekue topatu, ta kartie eskribiten dotzezuna nun bixi dan gure neuke jakin, ta ha lekua zelangoa dan, ta han jentie pozik bixi bada, ta txakur periodista batentzako moduko lekue bada...". Ta neskiek esan zotzan batentzako ez, hainbatentzat eskribiten dabilela, urte asko-askoan urrun dagozen lagunentzat, ta hareik gure leukiela hamen bixi ta gusture kanbiako leuskdxoiela bixilekue.

Total, gorantza bueltau zen gure txakurre. Biziteko leku hoberik egongo da, edo ez.

Akabuen dudiegaz lotu nintzen. Hau txakurre ez fuenteak, ez periodista ez ezer. Honek Berton leidu baino ez dau egitten barrez!

Firmaute: Fidedigno Iturriaga