Mediaberri.com

Onartuko didazuelakoan, Gite-Ipes elkarteko lagunek bidalitako ohartxo zabalduko dut hemen:

   Kaixo, pasa den astean hasitako Historia hitzaldi ziklo bat antolatu dugu Portugaleten. Aurreko saioan Jose Mari Lorenzo Espinosa eta Eduardo Renobalesek egunean jarri ziguten II Errepublikara bitarteko historia garaikidea. Oso interesgarria izan dela pentsatzen dugu.
 
Datorren ostegunean, urriak 16, Martzelo Alvarezek "Memoria Historikoa" delakoaz hitz egingo du. Bere tesi nagusia da "Memoria historia baino gehiago da". Martzelok Ahaztuak 36-77 elkartean dihardu.

Hitzaldiak GITE-IPESek eta Narria Kultur elkarteak antolatzen dituzte. . Hona hemen, egunak eta hizlariak.

URRIAK 16 - Martzelo Alvarez - Memoria es mucho más que Historia - Memoria de la represión post-franquista.
URRIAK 23 - Francisco Letamendia “Ortzi” - Periko Solabarria - Los modelos económicos y de producción posfranquistas - La lucha por la democracia de la Izquierda Abertzale

Internet menperatzen duenak herrialde bateko ekonomia kontrolatzen du. Teknologiaren munduko guruetako baten hitzak dira, baina ez nolanahiko aditu batenak, David Perry Trend Micro segurtasun enpresa ezaguneko zuzendariarenak baizik. Badu zertan oinarritu: Datuz beteriko munduan bizi gara. Munduko diruaren %90 ordenagailuetan dago, airean. Horregatik doaz kriminalak Internetera, dirua bertan dagoelako. AEBetan, 2007an, 90.000 milioi dolar ostu zituzten sareko lapurrek 15 milioi banku kontutatik, FBIren arabera. Horren atzetik nor ote dagoen galdetuta, Parryk argi dauka: Bankuetan lapurtzen edo pertsonak bahitzen dituzten berberek egiten dute; aldea bakarra da orain ordenagailuak erabiltzen dituztela.

Bankuetara ez ezik, phishing delakoa bestelako erakunde batzuetara ere heldu da. Espainiako Ogasunaren izenean bidali izan dira aurten datu pribatuak lapurtzeko asmoa zuten mezu elektronikoak. Errenta aitorpenari zegokion diru kopuru jakin bat bueltatu behar zitzaiola esaten zioten hartzaileari, eta hark bere bankuko datuak eman behar zituen ustezko ogasunaren webgunean, lapurrek moldatutako gunean, alegia. Antzeko mezuak zabaldu dira nortasun agiria berritzeko bulegotik edota loteria agentziaren batetik, balizko sari baten berri emanda

Bankuetako gakoekin bezala, kreditu txarteletako datuen bila ere aritzen dira lapurrak. Horretarako, phishing-a baliatzen dute, besteak beste, futbol partidetarako sarrerak edo sakelakorako kreditua erosteko gezurrezko guneak sortuta. Kreditu txarteletako datu eta kodeekin erosketak egiten dituzte gero. PayPal ordainketa sistemak ere izan ditu mota horretako iruzurrak, baita eBay webguneak ere.

Erreklamazioa egin Lapurreta gertatu ondoren, erabiltzaile gehienek bankura jotzen dute kontu eske, ahal bezain pronto, Internet bidezko eragiketei traba jar diezaieten. Bankuek, gehienetan, gertatutakoa Poliziari salatu behar diotela esaten diete bezeroei eta, salaketa eskuan, bulegora bueltatzeko, lapurtutako dirua buelta diezaieten. Bankuak ikerketa propioa egiten du, eta hilabete inguruko epean erantzuna eman.

EKE Euskadiko Kontsumitzaileen Elkargoko Karmele Oleagaren esanetan, halakoetan, "banku gehienek beren segurtasun arazo bat dela aitortu eta diru guztia bueltatzen diote bezeroari, datuak babesteko erantzukizuna bankuarena baita". Edonola ere, EKEra mota horretako kasu gutxi heltzen direla dio Oleagak eta, izan direnetan, "erraz konpondu" dituzte.

Izan dira, alabaina, epaitegietara heldu diren erreklamazioak, bankuek lapurretaren erantzukizuna bezeroarena dela diotenean. Horixe argudiatu du Bancaja kutxak haren kontra bi bezerok jarritako salaketaren inguruan. Castelloko Lurralde Auzitegiak bankuaren aurka jo zuen abuztuan eta bezeroei 6.000 eurotik gora bueltatzera zigortu zuen.

Bancajak, ordea, banku bati dagozkion segurtasun neurriak dituela berretsi du, eta, horregatik, helegitea aurkeztu zuen. Esan zuenez, Interneten diru transferentziak egin aurretik, bezeroei kode jakin batzuk bidaltzen dizkie SMS mezuen bitartez. Pasahitzak behar bezala ez zaintzea bezeroen arduragabekeria dela uste du bankuak.

Adicae bankuetako erabiltzaileen elkarteak ohartarazi duenez, "banka elektronikoaren gainean Espainian emandako lehen epaietarikoa izan da", eta aurten mota horretako salaketak ugaritu egin direla gaineratu du.

1Nola heltzen dira mezuak ordenagailura? Spam-ari esker milioika erabiltzaileen helbide elektronikoak dituzte lapurrek, eta banku kontuetatik dirua ebatsi nahi dutenean, banku eta kutxen izenean mezuak bidaltzen dituzte. Segurtasun arazoren bat dela-eta bezeroak Interneten eragiketak egin ahal izateko erabiltzaile izena eta kodeak eman behar dituela dio mezuak. Sinesgarria izateko, bankuaren webgunearen itxura eta logoak ditu mezuak. Eskaintzen duten esteka benetakoaren antzekoa izan ohi da, esaterako, www.lacaixa-es.org, bankuaren helbide zuzena www.lacaixa.es izaki. Milioika bezero dituzten bankuak dira eraso horien helburu nagusiak, baina txikiek ere izan dituzte inoiz, Kutxak eta BBK-k kasu.

2Askotan lortzen al dute lapurrek bere asmoa? Erasoak ondoriorik izateko, hiru baldintza bete behar ditu balizko biktimak: Iruzurraren mezu elektronikoa jasotzea, bertan ageri den bankuko bezero eta Interneten eragiketak egitea eta, azkenik, mezuari sinesgarritasuna ematea. Bankuak bidalitako mezua dela uste duenean, bezeroak datu guztiak ematen dizkio lapurrari gezurrezko -baina bankuaren itxura bereko- webgune baten bidez, pasahitzak barne.

3Zer egiten dute lapurtutako diruarekin? Kodeak eskuratu ondoren, lapurrak horiek erabili eta diru transfrentzien bidez, ahal bezain beste diru ateratzen saiatzen dira. Horretarako, bitartekariak erabiltzen dituzte, Interneten aldez aurretik bilatutakoak. Spam mezuek, inoiz, lanpostu zoragarriak eskaintzen dituzte, eginkizun bakarra diru transferentziak jaso eta dirua bidaltzea dutenak. Western Union bezalako sistemen bidez bidalitako diruaren arrastoa galtzen da eta, horrela, poliziak errudunik aurkituz gero, transferentzia jaso duen bitartekari hori izango da.

Modan daude ezpata, gaztelu eta armadurak. Erdi Aroa berpizteko gero eta aitzakia gehiago topatzen dute hiri eta herri guztietan eta, ondorioz, Euskal Herriko leku gehienetan antolatzen dute garai hartan girotutako azokaren bat. Azoka horiek bisitatu ondoren, alabaina, asko galdera batekin bueltatzen dira etxera: hauxe al da euskaldunen arbasoek bizi izan zuten Erdi Aroa? Ezezkoan dago Gabirel Ezkurdia Basque Power taldeko kidea eta, horregatik, Euskal Herriko Erdi Aroari buruzko lehen azoka tematikoa antolatu dute Berangon, Udalarekin batera.

Erdi Aroko ohiko azoketan «erasotua» sentitzen du bere burua Ezkurdiak, «ikur eta erreferentzia guztiak gure historiarekin zerikusirik ez dutelako eta, gainera, saldu eta erosteko leku hutsak bilakatu direlako». Euskal Herriaren historia Nafarroako Erresumari lotuta dagoela erakutsi nahi die Basque Power taldeak Berangoko azokara bertaratuko direnei, eta horrek «gaurko errealitatea ulertzeko zer nolako pisua duen».

Horregatik, ikuskizunen eta eskulangileen azoka ez ezik, antolatu duten jaialdia «didaktikoa» ere izango da. Historia kontalaria ekarri dute horretarako, Bizkaiko jaurerriak nafar erregeekin zuen lotura edota euskaldunen lehenengo ikurrak zeintzuk izan ziren azaltzeko: «Iñigo Aritzaren arrano beltza eta Nafarroako ikurrina ikus daitezke hemen».

Irakaspenak, baina, jaki gozo, musika eta ekitaldi ikusgarriekin jantzi dituzte Berangoko azokan. Besteak beste, Bizkaiko Esgrima Zaharreko elkartearen ezpatariak, falkoneria erakustaldiak eta errementarien lana zuzenean ikusteko aukera eskaintzen du azokak atzotik gaur arte.

Ezpatak dantzan Mendeetan galdu da ezpata jokoaren artea, baina bada esgrima berreskuratzeko lan egiten duen taldea. Santos Morondo Bizkaiko Esgrima Zaharreko elkarteko kideetako batek azaltzen duenez, izkribu zaharretan bilatzen dituzte esgriman aritzeko irakaspenak, «XIII. mendetik XVII.era bitartekoetan» eta ezpatarekin trebatzen dira gero. Azokan erakusten dutena «ez da aldez aurretik prestatutako koreografia». Armadurekin eta bestelako babesekin egiten dituzte borroka ikusgarriak.

Saltzaile eta eskulangileak ere ez dira Moreaga parkean falta. Leongo uxuala eta Toledoko ezpatak ekarri ditu Luis Pereira asturiarrak. Bildumazaleek armak «izugarri estimatzen» dituztela dio eta, krisialdia eta guzti, «urtean bat edo bi eros daitezkeela». 40 eurotan saltzen ditu dagak eta 90 euro ingurutan ezpatak

Europako Batasuneko herrialdeek merkatu bakarra osatu zuten moduan, herritarrek azoka bakarrean erostea ahalbidetu nahi du Europako Batzordeak. Horretarako, saltokiek eman beharreko informazioa, produktuak bidaltzeko epeak, bermeak eta bestelako neurriak bateratu nahi dituzte. Enkante webguneen -eBay, esaterako- jardunaren gaineko legeak ere ezarriko ditu zuzentarau berriak, eta, oro har, merkataritza elektronikoa arautu eta sustatuko du.

Batzordeak jakinarazi duenez, Europako Batasuneko 150 milioi herritarrek egiten dituzte erosketak Interneten, baina horietatik 30 milioik bakarrik jotzen dute EBko beste herrialde bateko saltokietara. Urtero, batez beste, 800 euroko erosketak egiten ditu bakoitzak, 24.000 milioi euro guztira. Zuzentarau berriak eskainiko dituen eskubide eta bermeei esker, erosleen «konfiantza areagotu» eta, era berean, «eskaintza lehiakorragoa» sustatu nahi dute. Batzordeak bost urterako aurreikuspenak egin ditu, eta 2013rako %230 hazkundea espero duela dio, 291.000 milioi euroko sarrerekin.

Meglena Kuneva Europako Batzordeko Kontsumitzaileen Babeserako komisarioak esan duenez, «azken 30 urteotan egin den kontsumitzaileen eskubideen erreformarik handiena» da proposatutakoa. Krisialdia ate-joka duen ekonomiak eskertuko duen zuzentaraua dela uste du, gainera, Kunevak: «Familiek arazo gehien dutenean eskertuko dute salneurriak alderatu ahal izatea eskaintzarik onenak topatu ahal izateko». Frantzian, Benchmark-Brandalley agentziaren inkestaren arabera, kontsumitzaileen %85ek eskaintza eta prezio hobeak aurkitzen dituzte sarean.

Kontsumitzaileen eskubideak Interneten egiten diren erosketak bereziki sustatu eta babestuko dituen arren, proposatutako neurriek kaleko zein sareko erosketak arautuko dituzte. Hogei urte inguru dituzte kontsumitzaileen eskubideen inguruan Europako Batzordeak eginiko lau zuzentarauek, eta, urteekin, estatu bakoitzak arau propioak sortu ditu. Esate baterako, erositako produktu bat saltzaileari bueltatu ahal izateko epea 7 egunetik 15era luzatzen da herrialde bakoitzaren arabera. Desberdintasun horiek orekatuko ditu lege berriak Europako Legebiltzarrak eta Gobernu guztiek berretsi ondoren.

1. Informazioa Saltzaileak produktuaren ezaugarri nagusiak eta prezioa argi azaldu beharko dizkio bezeroari, bidaltze gastuak eta zergak barne. Horrez gain, salerosketa batean egiten den edozein kontratutan saltzailearen datuak azaldu beharko dira.

2. Bidaltzeko epea Kontratua sinatzen denetik, erosketa egiten denetik alegia, saltzaileak 30 eguneko epean helarazi beharko dio produktua bezeroari. Atzerapenik izanez gero, kalte-ordainak jasotzeko eskubidea izango du kontsumitzaileak astebeteko epean. Eskubide berria izango da hau herrialde gehienetan.

3. Hausnartzeko epea Bi asteko epea izango du erosleak hausnarketarako eta, hala erabakiz gero, atzera egiteko. Horretarako, erraz erabiltzeko moduko inprimaki bat sortuko da.

4. Bermea Salgai akastunik jasoz gero, kontsumitzaileak aukera guztiak izan beharko ditu: konpondu, aldatu edota dirua itzul diezaioten.

5. Gehiegizko klausulak EB osoan debekatuko diren gehiegizko klausulen zerrenda beltza sortuko dute.

6. Enkante webguneak Enkante bidezko saltokietan ere beteko du saltzaileak informazioari dagokion klausula. Hausnarketarako eperik ez da egongo, aldiz, eBay-ren moduko dendetan.

Aurkaria garaitu ezin baduzu, eros ezazu. Gatesen esaldirik gogokoena bere egin dute Google edo ebay bezalako enpresak. eBayk bere webgunean gehien erabiltzen zen ordainketa sistema, PayPal, erosi zuen duela sei urte. Urteotan aurkari berria azaldu zitzaion, Bill me later estatubatuarra. Enkante webguneak 735 milioi euroren truke erosi berri du. Bitartean, langileen %10 kaleratzeko asmoa iragarri du eBayk eta mezu batean adierazi dutenez, Europan izano dira kaleratzen gehienak. Askok uste dugu nahiko gutxi zaintzen duela eBayk bere saltokia eta ez dirudi etorkizunean hobeto egin ahal izango duenik langile gutxiagorekin. Eskerrak irabaziak aurkeztu dituztela azken emaitzetan...