Mediaberri.com

Internet menperatzen duenak herrialde bateko ekonomia kontrolatzen du. Teknologiaren munduko guruetako baten hitzak dira, baina ez nolanahiko aditu batenak, David Perry Trend Micro segurtasun enpresa ezaguneko zuzendariarenak baizik. Badu zertan oinarritu: Datuz beteriko munduan bizi gara. Munduko diruaren %90 ordenagailuetan dago, airean. Horregatik doaz kriminalak Internetera, dirua bertan dagoelako. AEBetan, 2007an, 90.000 milioi dolar ostu zituzten sareko lapurrek 15 milioi banku kontutatik, FBIren arabera. Horren atzetik nor ote dagoen galdetuta, Parryk argi dauka: Bankuetan lapurtzen edo pertsonak bahitzen dituzten berberek egiten dute; aldea bakarra da orain ordenagailuak erabiltzen dituztela.

Bankuetara ez ezik, phishing delakoa bestelako erakunde batzuetara ere heldu da. Espainiako Ogasunaren izenean bidali izan dira aurten datu pribatuak lapurtzeko asmoa zuten mezu elektronikoak. Errenta aitorpenari zegokion diru kopuru jakin bat bueltatu behar zitzaiola esaten zioten hartzaileari, eta hark bere bankuko datuak eman behar zituen ustezko ogasunaren webgunean, lapurrek moldatutako gunean, alegia. Antzeko mezuak zabaldu dira nortasun agiria berritzeko bulegotik edota loteria agentziaren batetik, balizko sari baten berri emanda

Bankuetako gakoekin bezala, kreditu txarteletako datuen bila ere aritzen dira lapurrak. Horretarako, phishing-a baliatzen dute, besteak beste, futbol partidetarako sarrerak edo sakelakorako kreditua erosteko gezurrezko guneak sortuta. Kreditu txarteletako datu eta kodeekin erosketak egiten dituzte gero. PayPal ordainketa sistemak ere izan ditu mota horretako iruzurrak, baita eBay webguneak ere.

Erreklamazioa egin Lapurreta gertatu ondoren, erabiltzaile gehienek bankura jotzen dute kontu eske, ahal bezain pronto, Internet bidezko eragiketei traba jar diezaieten. Bankuek, gehienetan, gertatutakoa Poliziari salatu behar diotela esaten diete bezeroei eta, salaketa eskuan, bulegora bueltatzeko, lapurtutako dirua buelta diezaieten. Bankuak ikerketa propioa egiten du, eta hilabete inguruko epean erantzuna eman.

EKE Euskadiko Kontsumitzaileen Elkargoko Karmele Oleagaren esanetan, halakoetan, "banku gehienek beren segurtasun arazo bat dela aitortu eta diru guztia bueltatzen diote bezeroari, datuak babesteko erantzukizuna bankuarena baita". Edonola ere, EKEra mota horretako kasu gutxi heltzen direla dio Oleagak eta, izan direnetan, "erraz konpondu" dituzte.

Izan dira, alabaina, epaitegietara heldu diren erreklamazioak, bankuek lapurretaren erantzukizuna bezeroarena dela diotenean. Horixe argudiatu du Bancaja kutxak haren kontra bi bezerok jarritako salaketaren inguruan. Castelloko Lurralde Auzitegiak bankuaren aurka jo zuen abuztuan eta bezeroei 6.000 eurotik gora bueltatzera zigortu zuen.

Bancajak, ordea, banku bati dagozkion segurtasun neurriak dituela berretsi du, eta, horregatik, helegitea aurkeztu zuen. Esan zuenez, Interneten diru transferentziak egin aurretik, bezeroei kode jakin batzuk bidaltzen dizkie SMS mezuen bitartez. Pasahitzak behar bezala ez zaintzea bezeroen arduragabekeria dela uste du bankuak.

Adicae bankuetako erabiltzaileen elkarteak ohartarazi duenez, "banka elektronikoaren gainean Espainian emandako lehen epaietarikoa izan da", eta aurten mota horretako salaketak ugaritu egin direla gaineratu du.

1Nola heltzen dira mezuak ordenagailura? Spam-ari esker milioika erabiltzaileen helbide elektronikoak dituzte lapurrek, eta banku kontuetatik dirua ebatsi nahi dutenean, banku eta kutxen izenean mezuak bidaltzen dituzte. Segurtasun arazoren bat dela-eta bezeroak Interneten eragiketak egin ahal izateko erabiltzaile izena eta kodeak eman behar dituela dio mezuak. Sinesgarria izateko, bankuaren webgunearen itxura eta logoak ditu mezuak. Eskaintzen duten esteka benetakoaren antzekoa izan ohi da, esaterako, www.lacaixa-es.org, bankuaren helbide zuzena www.lacaixa.es izaki. Milioika bezero dituzten bankuak dira eraso horien helburu nagusiak, baina txikiek ere izan dituzte inoiz, Kutxak eta BBK-k kasu.

2Askotan lortzen al dute lapurrek bere asmoa? Erasoak ondoriorik izateko, hiru baldintza bete behar ditu balizko biktimak: Iruzurraren mezu elektronikoa jasotzea, bertan ageri den bankuko bezero eta Interneten eragiketak egitea eta, azkenik, mezuari sinesgarritasuna ematea. Bankuak bidalitako mezua dela uste duenean, bezeroak datu guztiak ematen dizkio lapurrari gezurrezko -baina bankuaren itxura bereko- webgune baten bidez, pasahitzak barne.

3Zer egiten dute lapurtutako diruarekin? Kodeak eskuratu ondoren, lapurrak horiek erabili eta diru transfrentzien bidez, ahal bezain beste diru ateratzen saiatzen dira. Horretarako, bitartekariak erabiltzen dituzte, Interneten aldez aurretik bilatutakoak. Spam mezuek, inoiz, lanpostu zoragarriak eskaintzen dituzte, eginkizun bakarra diru transferentziak jaso eta dirua bidaltzea dutenak. Western Union bezalako sistemen bidez bidalitako diruaren arrastoa galtzen da eta, horrela, poliziak errudunik aurkituz gero, transferentzia jaso duen bitartekari hori izango da.

Europako Batasuneko herrialdeek merkatu bakarra osatu zuten moduan, herritarrek azoka bakarrean erostea ahalbidetu nahi du Europako Batzordeak. Horretarako, saltokiek eman beharreko informazioa, produktuak bidaltzeko epeak, bermeak eta bestelako neurriak bateratu nahi dituzte. Enkante webguneen -eBay, esaterako- jardunaren gaineko legeak ere ezarriko ditu zuzentarau berriak, eta, oro har, merkataritza elektronikoa arautu eta sustatuko du.

Batzordeak jakinarazi duenez, Europako Batasuneko 150 milioi herritarrek egiten dituzte erosketak Interneten, baina horietatik 30 milioik bakarrik jotzen dute EBko beste herrialde bateko saltokietara. Urtero, batez beste, 800 euroko erosketak egiten ditu bakoitzak, 24.000 milioi euro guztira. Zuzentarau berriak eskainiko dituen eskubide eta bermeei esker, erosleen «konfiantza areagotu» eta, era berean, «eskaintza lehiakorragoa» sustatu nahi dute. Batzordeak bost urterako aurreikuspenak egin ditu, eta 2013rako %230 hazkundea espero duela dio, 291.000 milioi euroko sarrerekin.

Meglena Kuneva Europako Batzordeko Kontsumitzaileen Babeserako komisarioak esan duenez, «azken 30 urteotan egin den kontsumitzaileen eskubideen erreformarik handiena» da proposatutakoa. Krisialdia ate-joka duen ekonomiak eskertuko duen zuzentaraua dela uste du, gainera, Kunevak: «Familiek arazo gehien dutenean eskertuko dute salneurriak alderatu ahal izatea eskaintzarik onenak topatu ahal izateko». Frantzian, Benchmark-Brandalley agentziaren inkestaren arabera, kontsumitzaileen %85ek eskaintza eta prezio hobeak aurkitzen dituzte sarean.

Kontsumitzaileen eskubideak Interneten egiten diren erosketak bereziki sustatu eta babestuko dituen arren, proposatutako neurriek kaleko zein sareko erosketak arautuko dituzte. Hogei urte inguru dituzte kontsumitzaileen eskubideen inguruan Europako Batzordeak eginiko lau zuzentarauek, eta, urteekin, estatu bakoitzak arau propioak sortu ditu. Esate baterako, erositako produktu bat saltzaileari bueltatu ahal izateko epea 7 egunetik 15era luzatzen da herrialde bakoitzaren arabera. Desberdintasun horiek orekatuko ditu lege berriak Europako Legebiltzarrak eta Gobernu guztiek berretsi ondoren.

1. Informazioa Saltzaileak produktuaren ezaugarri nagusiak eta prezioa argi azaldu beharko dizkio bezeroari, bidaltze gastuak eta zergak barne. Horrez gain, salerosketa batean egiten den edozein kontratutan saltzailearen datuak azaldu beharko dira.

2. Bidaltzeko epea Kontratua sinatzen denetik, erosketa egiten denetik alegia, saltzaileak 30 eguneko epean helarazi beharko dio produktua bezeroari. Atzerapenik izanez gero, kalte-ordainak jasotzeko eskubidea izango du kontsumitzaileak astebeteko epean. Eskubide berria izango da hau herrialde gehienetan.

3. Hausnartzeko epea Bi asteko epea izango du erosleak hausnarketarako eta, hala erabakiz gero, atzera egiteko. Horretarako, erraz erabiltzeko moduko inprimaki bat sortuko da.

4. Bermea Salgai akastunik jasoz gero, kontsumitzaileak aukera guztiak izan beharko ditu: konpondu, aldatu edota dirua itzul diezaioten.

5. Gehiegizko klausulak EB osoan debekatuko diren gehiegizko klausulen zerrenda beltza sortuko dute.

6. Enkante webguneak Enkante bidezko saltokietan ere beteko du saltzaileak informazioari dagokion klausula. Hausnarketarako eperik ez da egongo, aldiz, eBay-ren moduko dendetan.

Aurkaria garaitu ezin baduzu, eros ezazu. Gatesen esaldirik gogokoena bere egin dute Google edo ebay bezalako enpresak. eBayk bere webgunean gehien erabiltzen zen ordainketa sistema, PayPal, erosi zuen duela sei urte. Urteotan aurkari berria azaldu zitzaion, Bill me later estatubatuarra. Enkante webguneak 735 milioi euroren truke erosi berri du. Bitartean, langileen %10 kaleratzeko asmoa iragarri du eBayk eta mezu batean adierazi dutenez, Europan izano dira kaleratzen gehienak. Askok uste dugu nahiko gutxi zaintzen duela eBayk bere saltokia eta ez dirudi etorkizunean hobeto egin ahal izango duenik langile gutxiagorekin. Eskerrak irabaziak aurkeztu dituztela azken emaitzetan...

Alemaniako epaitegi batek 30 hileko kartzela zigorra ezarri dio eBay webgunean 4.000 erosle ingururi iruzurra egin zien gizonari. Auzipetuak ehunka mila euro lapurtu zituen, Interneten salgai jarri eta inoiz bidaltzen ez zituen produktuekin. Kaltetutako bezeroei 400.000 euro eman behar izan dizkie eBayk.Dakigunez, konfiantza da ebay salerosteko gakoa eta Poloniako gizon honek ederki baliatu zuen, izan ere, denbora batez produktu onak eta merkeak salzten ibili zen. Boto positibo ugari lortu ostean, erosleen konfiantza irabazita alegia, iruzurrari ekin zion. Eskerrak harapatu dutela eta, eskerrak, ebay ere zigortu dutela dirua bueltatzera, dirudienez, 1.500 salaketa izan zuen enkante webgunean saltzaileak eBayko arduradunek ezer egin arte.

Datu kezgarri bezain laburra. Inteco Espainiako Komunikazioaren Teknologiaren Institutuaren arabera, gora egin dute ordenagailuen kontrako erasoek. Duela bi aste esan zuenez, hamarretik zortzik dute birusen bat edobestelako software gaiztoa. Segurtasunaren merkatuak, 2006an, 617 milioi euroko salmentak izan zituen Espainian.