Mediaberri.com

san ohi da Internet sareari esker komunikazioak ez duela inolako mugarik. Zalantza handirik ez dago posta elektronikoari eta interneteko solasgune zein messengerren moduko softwareei esker, iraultza ikaragarria gertatu dela munduan, baina, egia da, halaber, Internetek dituen abantaila guztiak teknologiak berak mugatzen dituela. Ezinezkoa da, esate baterako, Internet konexiorik ez duen lagun bati posta elektroniko bat helaraztea, eta are zailagoa da munduaren beste aldeko herrixka bazter batean bizi den pertsona batekin messengerrean aritzea, informatikaren iraultza, agian, haraino heldu ez delako. XXI. mendeko teknologia ahalguztidunak bazuen, hartara, gainditu beharreko oztopo garrantzitsua, komunikazio digitaletik analogikora lotura ezartzea, eta, duela 5 urte, Skype izeneko konpainiak lortu zuen hori.

Aurreko mendearen bukaeran, Internet sarea zabaltzen hasi zenerako, aski ezagunak ziren bat-batean komunikatzeko tresnak, IRC eztabaida gelak, MSN messengerra eta hauen antzeko beste hamaika software. Garai batean, Interneteko atari eta bilatzaile nagusiek eskaintzen zituzten halakoak, baina P2P softwarerik ezagunetariko baten sortzaileei, Kazaa, bururatu zitzaien ordenagailu batetik bestera deitu ez ezik, ordenagailutik etxeko edo sakelako telefonoetara deitzea aukera berriztatzailea eta zoragarria izan zitekeela, are gehiago, ohiko telefonia enpresek kobratzen duten baino askoz ere merkeago eskainita. Horrela jaio eta zabaldu zen VoIP protokoloa, IP bidezko telefoniak darabilena alegia.

Azken urteotan, telefono konpainiak areagotu egin dira, eta gehienek ematen dute aukera, Internet konexioarekin batera gehienetan, telefono finkoetarako deiak doan egiteko. Bestelako kontua da sakelako telefonoetara edota atzerrira egiten diren telefono deiengatik kobratzen dutena. Horrelako deiak garestiak izaten dira, eta are gehiago beste herrialde batean dagoen lagunari sakelakora eginikoak. IP bidezko deiak egiten direnean, herrialde batetik besterako mugak desagertzen dira. Etxeko ordenagailutik Txinara deitzea ondoko bizilagunari deitzea bezalakoa da, ahotsak egiten duen ibilbidearen aldetik zein, konpainiaren arabera, salneurrietan.

AURREZTEKO. Consumer Eroski erakundeak duela hilabete gutxi zabaldutako ikerketa baten arabera, IP bidezko teknologiaren bidez deitzea, ohiko telefoniarekin baino askoz ere merkeagoa izan daiteke. Telefono finkoetara eginiko deietan, batez bestez %83 merkeagoa da Telefonicarekin deitzea baino (Euskaltelekin batera, Hego Euskal Herriko telefonia konpainia nagusia). Sakelako telefonoetara deitzeko orduan ere dira merkeagoak Gizmo bezalako softwareak erabilita eginiko deiak, %56 batez bestez. Alderik handiena atzerrira deitzen denean dute erabiltzaileek.

Euskal herritarren arteko deietan ere diru dezente aurreztu dezake IP bidezko telefoniak, Interneten muga administratiboak desagertzen direlako. Esaterako, Bilbotik Baionara ohiko konpainiarekin 5 minutuko deia egiteak 0,72 euroko kostua dauka. Yahoo Voice aplikazioarekin, aldiz, hamar aldiz gutxiago: 0,07 euro.

IP bidezko telefoniaren akatsik handiena, hasiera batean behintzat, ordenagailuaren aurrean hitz egin beharra zen, mikrofonoaren bidez eta bozgorailuak piztuta. Erabiltzaile asko, informatikan trebeak ez direnak batez ere, atzera egiten zuten ohiko telefonoaren bidez deitzea askoz erosoagoa dela ikusita. Pixkanaka, traba txiki horiek gailentzen joan dira Skype eta enparauak, izan ere, USB konexioarekin ordenagailuan erraz txerta daitezkeen telefono ugari salgai jarri dituzte. Egun, VoIP motako softwarea etxetik ere atera daiteke, ordenagailu eramangarri, PDA edo smartphone tramankuluei esker. Mundu osoan Wi-Fi sareak zabalduko balira, sakelako telefonoek egun darabilten teknologia soberan egongo litzateke.

Deiak egiteaz gain, bestelako zerbitzuak garatu dituzte aplikazio hauek: bideo bidezko deiak, ahots postontzia, deiak jasotzeko zenbakiak, SMS mezuak bidali eta diru transferentziak, bestek beste. VoipBuster, Yahoo Voice, Gizmo Project eta, noski, Skype dira IP bidezko deiak eskaintzen dituzten konpainia ezagunetariko batzuk, urteotan beste hamaika sortu dituzten arren, Jajah eta Peoplecall, esaterako.

Hamarkada luzez, muskiztarrak Petronorren tximinia garaien eta CLH enpresaren biltegi erraldoien aldamenean bizi behar izan dute. 60ko hamarkadatik aurrera jaiotakoek, gainera, inoiz ez dute ezagutu Somorrostroko harana industriarik gabe. Edukiontzi borobilak autobidetik ere ikus zitezkeen, orain dela gutxira arte behintzat, izan ere, azken hilabeteetan egindako lanekin, 40 bat urtez padurako errege izandakoak eraitsi egin dituzte. Hamar urte baino gehiago behar izan ditu enpresak aspaldi egin behar zuen lana bukatzeko, baina, oraingoan, eta, aspaldiko partez, naturak lekua ebatsi dio asfaltoari.

Egunotan, hondakinak besterik ez dira gelditzen CHLren biltegi izandakoaren lekuan, baina etorkizunari begira lurzoru horretan egingo dutena ez dago batere argi. Askok Barbadun ibaiaren iraganeko itxura berreskuratzeko egitasmoa eskatu dute, Somorrostroko paduran landare eta animalien aniztasuna berreskuratze aldera. Izate talde ekologistak hala eskatu du dagoeneko, eta, dirudienez, Udala hegaztien behatoki bat bertan jartzeko aukera aztertzen ari da.

Arenako hondartzak ere ikuspegi berria irabazi du edukiontziak desagertu direnetik eta, seguruenik, bisitari gehiago izango ditu udako denboraldian. Aurrerantzean, hareatza kutsatuta dagoela uste dutenek beldurrak uxatu ahal izango dituzte, hein batean behintzat, izan ere, CLHren biltegien bizilagunak, Petronorrek, zutik dirau handik gertu.

PLANTA BERRIA. Petronor enpresa duela 40 urte sortu zuten, 1968an eta, hasieran, Muskizko ikur bat aukeratu zuen konpainiaren irudia ordezkatzeko, Muñatoizko gazteluarena, hain zuzen ere. Horregatik ageri da dorre bat erregai enpresaren logotipoan. Bitxia bada ere, ordezkapena irauli egin da denborarekin eta, udalerriaren banderan ageri ez bada ere, Petronor Muskizeko ikur nagusietako bat bilakatu da.

Zazpi mila biztanleko herrian, askok bertan lan egiteko aukera izan dute, baina, betidanik, findegian gerta zitezkeen istripuengatik kezka handia izan dute bizilagunek. Behin baino gehiagotan piztu da sua lantegiko eraikinen batean, eta, halakoetan, gertutik sentitu dute arriskua aldameneko herrian, 2002ko urrian izandakoaren modura.

Azkenaldian, gainera, eztabaida berria sortu du Petronorrek, koke planta bat Somorrostron egiteko asmoa iragarri baitu. Muskizko, Abanto-Zierbenako eta Ortuellako hainbat herritarrek koke plantaren kontrako plataforma osatu dute, eta, dagoeneko, hiru mila sinaduratik gora bildu dituzte egitasmoaren aurka egiteko. Muskizko Udalak ere, azpiegitura herrian jartzearen kontra egin du. Duela astebete onartu zuen udalbatzak plantaren aurkako mozioa, besteak beste, etxebizitzetatik 2.000 metrora baino gutxiago egonda, herritarren osasunari kalte egingo diolakoan.

Bizkaian sortutako lantegi gehienak,industrializazio garaitik, hiri handien aldamenean ezarri zituzten, Ibaizabaleko Itsasadarraren inguruan batez ere. Badira, alabaina, salbuespenak, horietako bat, Muskizen eraiki zuten Petronorreko findegia. Somorrostroko haranean sortutako industriagunea, urteak pasatu ahala, paisaiaren parte bihurtu da, Bizkaian sartzeko edo Kantabriarako (Espainia) bidean A-8 autobidetik igaro diren milaka gidariek egunero ikusten dutena. Handik gertu, Barbadun ibaia itsasadar bilakatzen da, eta Kantauri itsasoarekin egiten du topo, Arenako hondartzaren ondoan, hain zuzen ere.

Muskiz eta Zierbena. Bizkaiko udalerri biren artean banatuta dago hondartzak duen kilometro eskasa, eta bi herrietakoek haiena bakarrik dela erantzungo dute galdetuz gero. Kokapen geografikoagatik, Muskizetik itsasora luzatzen diren paduren jarraipena dirudi, baina, distantziak aintzat hartuz gero, Zierbenako Arena auzoaren ondoan dago hondartza. Udako hilabeteetan hara hurbiltzten diren gehienek, ordea, trena eta autobusen ibilbidearen izenarekin lotzen dute Arena, eta, horregatik, Muskizen dagoela uste dute.

Tximiniak eta erregaien edukiontzi handiak paisaiarekin nahasten badira ere, eguraldi beroarekin batera jendez gainezka egoten da Arena, besteak beste, hondartza batek izan ditzakeen zerbitzu gehienak eskaintzen dituelako: salbamendu taldeak, komunak, dutxak eta jatetxe ugari. Horrez gain, hare finak eta inguruko mendiek, atsedenerako lekurik egokiena bilakatzen dute.

Hondartzari begira bazkaltzeko aukera ugari dago Arenan, hareatzaren atarian aspaldi sortu zuten kale moduko batean jatetxe ugari dagoelako. Horietako batzuk asteburuko bisitariei begira ireki zituzten ateak, baina, gainerakoetan, egunero dago itsasoaren ondoan menu on bat dastatzeko parada.

Kirolari ugariren helmuga izaten da Arenako hondartza, surflarienak, batetik, eta txirrindulariena, bestetik. Itsasoko olatuen bila joaten dira lehenengoak, eta, bigarrenek, Bizkaiko Ezkerraldeko herrietatik hondartzaraino luzatzen den bidegorria jarraituz hurbiltzen dira. Portugaletetik 11 kilometroko ibilbidea egin dezakete bizikletazaleek, errepide eta autoen arriskuak erabat ahaztuta. Bidean, gainera, ikusteko moduko tokiak bisita daitezke, Quintana dorretxea izandakoaren aztarnak, Erdi Aroko harresiak eta hainbat kobazulo. Bidegorriaren azken lau kilometroak Zierbenan bertan dira eta hondartzaraino luzatzen dira. Horregatik, erraza da bizikletarekin bertaratutako jendea egunero topatzea Arenan.

Udan bainua hartzeko asmoz biltzen diren gehienak, alabaina, Muskizetik egiten dute Arenarako bidea. Izan ere, Bilbo eta inguruko udalerrietatik askoz ere garraio gehiago abiatzen dira kostaldera. Renfek trenez joateko aukera eskaintzen du, eta Bizkaibuseko ibilbide ugarik Arenako hondartzan dute azken geltokia.

ERDI AROKO AZTARNAK. Herri zaharra da Muskiz, XIV. mendeko agirietan ageri baita Muskizko San Julian izenarekin. Bizkaiko Enkarterri osatzen zuten hamar errepubliketako bi haran horietan zeuden, eta gobernua Urrestietako juntetxean zuten. Garai hartakoak dira, hain zuzen, gaur egun zutik dauden eraikin zaharrenetariko batzuk, Muñatoizko gaztelua eta Pobaleko dorretxea. Azken hori XIII. eta XIV. mende artean eraikitako burdinola babesteko egin zuten.

Duela mila urte inguru eginiko eraikin baten gainean sortu zuten, Lope Garcia Salazar jaunaren aginduz, Muñatoizko gaztelua, XIII. mendean. Muñatoizko San Martin baselizarekin batera, gaztelua monumentu historiko artistiko izendatu zuten 1944an. Handik bost urtera,1949an, gotorlekua zaharberritzeari ekin zioten. Pobaleko burdinola uraren energia erabiltzen lehenetarikoa izan zen eta, zaharberritu badute ere, gurpil bertikala gorde izan duen Bizkaiko burdinola bakarra izan da. Egun, dorretxearekin batera, burdina lantzeko modu zaharrak azaltzen ditu museoak.

Zaila da hiri bat objektiboki deskribatzea, besteak beste, bakoitzak bere ikuspuntutik antzemandako ezaugarriak baino ez dituelako aipatuko bere kronikan. Askoz errazagoa da toki horretako ikurrak aurkitu eta nabarmentzea, denborarekin gizarteak berak eraiki egiten dituelako horiek. Bilbon, adibidez, badira hamaika ikur, berriak dira batzuk, Guggenheim museoa kasu, eta badira askoz ere zaharragoak diren beste hainbat: Begoñako Ama, Athletic taldea, Marijaia, itsasadarra, Artxandako funikularra eta San Anton zubia. Baina bada guztien artean ezinbesteko lekua duen ikur bat hiriburuko kaleetan, milaka herritarrek egunero erabili eta zapaltzen dutena: Bilboko baldosa.

Dirudienez, Udaleko Lan eta Zerbitzu Sailak berak argi ez baitauka, egungo baldosak 40ko hamarkadan du jatorria, gerraren ostean alegia. Gustura hartu zuten herritarrek berritasuna, baldosaren diseinuak ura isuri egiten baitu, eta hori eskertu egiten baita herrialde euritsuetan. Udala bere tailerretan hasi zen lauza ekoizten, Larraskitun, eta gero hainbat lantegiren esku utzi zuten. La Moderna izan zen horietako bat, Patxi Robredoren aitonak sortutako enpresa: «Tailer honetan jaio ziren Bilbo motako lehenengo baldosak». Egun, Bizkaian, Araban eta Nafarroan egiten dituzte.

Urtero, iturri ofizialen arabera, 25.000 metro koadro espaloi betetzen dituzte ohiko baldosarekin, oposizioko alderdiren batek gero eta gutxiago direla salatu duen arren. Duela aste batzuk, PPk ohiko baldosa «baztertzea» leporatu zion Azkunaren udal gobernuari: «Beharbada baldosaren kontra daude, merkea delako (93 euro metro koadroko) edo arkitekto, ingeniari edo diseinatzaile ezagunik sortu ez duelako». Salaketa egiteko, hirian eginiko azken lanetako batzuetan, Zabalburu eta Jado plazetan kasu, ez dutela betiko lauza erabili ohartarazi zuen. Udalak horiek salbuespenak baino ez direla erantzun zuen, eta gehienetan, Bilbao Ria 2000 eta beste erakundeen obretan, ageri direla gaineratu zuen.

OROIGARRIAK. Espaloietan ez ezik, toki askotan ikus daitezke baldosa ezagunak; izan ere, turistentzako oroigarriak sortu dituzte urteotan. Irrintzi Bi dendan, baldosaren itxurako produktu ugari saltzen dituzte: «Kandelak, matxardak, lepokoak, imanak, orratzak eta itsasgarriak». Silvia Marroquin dendariak gauza horiek eskaintzen dizkie Guggenheimerako bidean etortzen diren turistei: «Zer ote den galdetzen dute, ikur bitxia dela uste dute, eta harrituta gelditzen dira baldosak direla jakitean».

Horien aldean, baina, erakargarriagoak dira gozotegietan saltzen dituzten baldosa formako tarta eta txokolateak. Duela hiru urte hasi ziren saltzen Santutxuko Gernika gozotegian Bilboko pastela, bizkotxoa, mousse eta kafea osagai dituena; «formagatik erosten dute batzuek, eta beste baskok gustuko dutelako».

Galdera ergela dela esango dute askok, Googlek berak irudiak bilatu ahal dituela ondo baitakigu. Galdera, ordea, bestelakoa da, noizko benetako irudi bilatzaileak? Gaur egungo teknologia gehienek ezinezkoa dute argazki zein irudietan arakatzea, artxiboei atxikitutako etiketetan bilatzen dute eta, horregatik, emaitzak ez du beti erabiltzaileak nahi duenarekin bat egiten. Badira, alabaina, hutsune hau betetzera datozen proiektu berriak. Googlek berak Neven Vision erosi zuen irudiak aztertzeko lanabesaren bila eta Polar Rose enpresa suediarrak, berriz, zeregin horretan aritzeko gaiizango den softwarea laster salgai jarriko duela iragarri du.

Sarean artxiboak partekatzea sustatzeko, Green EFA koalizioak "Nik ez nuke lapurtuko" kanpaina abiatu du. Lehenengo aldia da Europako legeiltzarrean ordezkaritza duen talde batek (42 eserleku ditu)  Interneteko feneomeno honen inguruan iritzi garbai ematen duela, kasu honetan, gainera, deskargak erabiltzaileen eskubide gisa agertzeko. Era berean, aisialdiaren industria desberdinen presioa eta manipulazioa salatu dute. Kanpainaren harira aldarrikatu dituzten leloen artean honako hudek daude: "Partekatzea bidezkoa da" edota "Artistak babestu, ez multinazionalak".

Txakur bat errepidearen erdian galduta. Tristura suma zitekeen haren aurpegian, jabeak bertan utzi zuelako. Irudi ezaguna izan zen hori duela urte dezente, enpresa batek animaliak zituztenei arduraz jokatzeko eskatzeko sortutako iragarkia baitzen. Milaka ikusleren bihotzak hunkitu zituelako akaso, urteak pasatu ahala jendea «gero eta arduratsuagoa» dela uste du Alberto Mamolar Bilboko txakurtegiko buruak. Hala eta guztiz ere, oraindik ere badira txakur edo katu bat etxera eraman aurretik inolako hausnarketarik egiten ez dutenek, «haien bizitzan izango duten eragina ez dute neurtzen, zaindu beharra, oztopoak, albaitariarengana egin beharreko bisitak», eta, azkenean, animalia lagatzen dute. Kalean utzitakoak, udal zerbitzuek txakurtegietara eramaten dituzte eta, bertan, familia izateko beste aukera bat izaten dute.

Azken urteotan, Bilboko txakurtegian adopzio sistema arrakastatsua garatzea lortu dute, besteak beste, SOS Bilbao elkarteko «boluntarioek egiten duten lan zoragarriari esker». Ia mila izan ziren Bizkaiko hiriburuan iaz kalean laga edo udal txakurtegira eraman zituzten animaliak eta, horietatik, %70 adopzioan ematea lortu zuten. Horietaz gain, jabeek galdutakoak baina etxera bueltatu zituztenak aintzat hartu behar dira. Txakurtegiko langileek 823 jaso zituzten kalean eta, beste ehun inguru, jabeek eraman zituzten txakurtegira, «duela hiru urte hasi ginen aukera hori eskaintzen; izan ere, batzuetan ezinezkoa dute txakurra zaintzea eta, halakoetan, tasa ordainduta txakurtegiari lagatzen dio». Era horretako entregak gero eta gehiago dira, «eta ez da halabeharrez abandonatzea, batzuk negarrez alde egin izan dute animalia ematera behartuta ikusi dutelako haien burua, bizitzaren gorabeherak direla eta».

Zorionez, eta legeak oraindik onartzen duen arren, oso animalia gutxi hil behar izaten dituzte Bilbon, «benetako sakrifiziorik, gaur egun, ez da egiten, larri zauritutako edo gaixotasun sendaezinak dituzten animaliak ez badira». Arraza arriskutsuetako txakurrak direnean ere bai; «adopzioan ematea ezinezkoa da, eta txakur helduak badira eta jarrera aldatzea ezinezkoa bada, beste aukerarik ez dago».

Bilbon, edonola ere, beste hiri askotan baino adopzio gehiago lortzen dituzte, Mamolarren arabera. «Madrilgo datuak ikusita, proportzionalki, hobeak dira gureak».

KATUAK ETA TXAKURRAK. Askok uste dutenaren kontra, txakurtegietara, Bilbokora bederen, heldutako animalietatik, kopuru berean banatzen dira txakurrak eta katuak. Bestelako espezieren bat ere ageri da inoiz, duela gutxi Begoñan agertu zen saia, edota asteon topatu duten faisaia, esate baterako. Guztiekin egiten dute animalia identifikatzeko prozesua: «Fitxa osatu behar dugu, oinarrizko ezaugarriak eta osasun egoeraren berri jasoko duena. Ondoren, argazkia egiten diegu, askotan oso zaila bada ere animalia horretarako prestatzea. Albaitariak, gero, azterketa medikoa egiten dio, eta zer- nolako jarrera duen ere aztertzen dugu, oldarkorra edo lagunkoia den». Pauso horien ostean, eta jabeak legeak ezarritako epea bukatuta agertu ez badira, adopzioan eskainiko dute, «txakur edo katu bat nahi dutenek aukera hori ere badutela jakin behar dute, erosi beharrean».

Hirian bertan adoptatzeko dauden animalientzat familiarik topatzen ez denean, SOS Bilbao elkartekoekin lankidetzan aritzen diren beste talde batzuei esker, askotan atzerrira bidaltzen dituzte txakurrak «Alemania, Suitza eta Austriara batez ere». Herrialde horietan eginiko adopzioei zor diete adopzio sistema arrakastatsu izatea, «haiek badakite baldintzarik onenetan bidaltzen ditugula animaliak, eskatutako proba guztiak eta azterketa medikoak egiten dizkiegulako».

Animaliak babesteko helburuarekin, duela zortzi urte hasi zen lanean Koldo Goioaga (Bilbo, 1975) SOS Bilbao elkarteko lehendakaria. Hasiera batean «inolako antolaketarik gabe» aritu ziren, eta 2002. urtean elkartea sortzea erabaki zuten. Egun, 40 lagun inguruk osatzen dute, eta haiek eginiko lan boluntarioari esker, Bilbo, Santurtzi, Abanto eta Portugaleteko txakurtegietara heltzen diren animaliek familia berria topatzeko inoiz baino aukera handiagoak dituzte.

Udal txakurtegietan dauden animaliekin lan egiten duzue, zer-nolakoa da zuen parte-hartzea? Animaliak zaintzera joaten gara txakurtegietara, baina, horrez gain, beste hainbat gauza egiten ditugu: harrera etxeak bilatu, informazio eta sentsibilizazio kanpainak, kanpoko elkarteekin harremanak sortu eta, batez ere, txakurrak eta katuak adopzioan hartzeko prest dauden pertsonak bilatu. Guztiok gara boluntarioak, eta bakoitzak ahal duen denbora eskaintzen dio honi.

Bilboko txakurtegiko datuek baikorrak dirudite, nolakoak dira ezagutzen dituzuen gainerakoak? Gu gauden txakurtegietan nahiko ondo gabiltza, egin dezakegun lana bakarrik hartzen dugulako gure gain. Ez daukagu beste batzuetara joateko baliabiderik, ezta jenderik ere. Gauden horietan egoteko baldintzetako bat da ezinbestekoak ez diren sakrifizioak ez egitea, bestela alde egingo genuke handik. Animaliei beste aukera bat bilatzea da gure helburua, txakurtegietara jo aurretik ere harrera etxeak bilatzen dizkiegu, jabe berria topatu bitartean. Askok guregana jotzen dute zuzenean.

Internet erabiltzen duzue zuen lanerako. Nola? Gure lan tresnarik onena eta eraginkorrena da Internet, gure artean hitz egiteko, egunero dauden txakur eta katuak erakusteko eta beste hainbat gauza egiteko. Elkartean arloka banatzen dugu lana, webgunean bospasei lagun daude, animaliei buruzko edozein orritara informazioa bidaltzen dutenak. Beste batzuek txakurtegietara doaz, besteek harrera etxeak bilatzen dituzte, informazioa zabaldu...

Adopzioa bultzatu beharra dagoela uste al duzu? Gutxienez aukera bat eman behar zaie txakurtegietan dauden animaliei. Bisita egin eta agian bilatzen zenuen hori topa dezakezu. Arraza jakin batekoa ez, akaso, baina alaia den bat edo bestelako ezaugarri batzuk dituena. Txakur jakin bat nahi izanez gero, ez naiz sartuko erosi behar den edo ez esaten, baina esan beharra dago itxaronez gero beharbada iritsiko dela. Interneten gu gaude, baina badaude inguruko herrialdeetan dauden elkarte asko. Gaur egun, edozein katu eta txakur topa daiteke txakurtegietan, baita mila euro balio duten horietakoak ere. Ia edozein aurki daiteke.

Beraz, dirua ere aurreztu dezakete adopzioa aukeratzen dutenek. Bai, eta, gainera, txakurtegietan dauden animalia gehienak askoz ere maitagarriagoak dira besteak baino, sufritu egin dutelako, adoptatzea haientzat kartzelatik ateratzea delako. Oso esker oneko txakurrak izaten dira. Gazteak direnean agian ez dira jabetzen, baina sei hilabete daramatzatenean, badakite non dauden eta zergatik dauden han, are gehiago etxe batean bizi izan badira aurretik. Oso gaizki pasatzen dute, eta handik ateratzen badituzu, eskertu egiten dizute. Ez da mito bat, nik hartu izan ditut txakurrak handik, eta asko ematen dutela esan dezaket, erositako edozein txakur baino gehiago.

Arduratsua al da jendea animaliekin? Behar baino gutxiago. Baina hori aldatzen ari dela esango nuke. Guk adopzioa egiten dugunean, elkarrizketa moduko bat egiten diogu jabea izango denari. Batzuetan ikaragarriak entzun ditugu. Ez zuten eragozpenik esateko haien auzokide batek persiar katua duelako nahi zdela berak halako bat. Alegia, ez du nahi familiaren parte izango den izakia, baizik eta bekaizkeriagatik edo dena delakoagatik nahi du.

Lelo horrekin (Save Windows XP) abiatu dute Interneten Microsoft enpresaren sistema eragilerik hedatuena. Gates jaunaren enpresak ekainaren 30ean utziko dio XP sistema saltzeari, iaz kaleratu zuten Vista software berria bultzatzeko asmoz. Erabiltzaileen artean, oso gutxik esaten dute Vistarekin onurarik izan dutenik eta, XPri buruz, aldiz, urteetan (Mocrosoftek) sortu duen SErik sendoena dela diote. Egitasmoak 100.000 sinadura bildu nahi ditu Windows guztien gurasoei aurkezteko. Ea arrakastarik duten.

Ikusi:
-Windows amaigabeak

Urte luzeak igaro dira telesail baterako castinga egitera Madrilera joan zenetik, «gripeak jota joan nintzen, sukar eta guzti» baina zortea bidaide izan eta antzerkigintzan ibilbide oparoa izateko giltza topatu zuen bertan Asier Etxeandiak (Bilbo, 1975). Ordudanik, hainbat film, antzerki lan, eta telesailetan ageri izan da aktore bilbotarra eta musikagintzan ere aritu da Blue Alien's Temple taldearekin. Kanpoan bizi bada ere, askotan bueltatzen da jaioterrira eta, joan den asteburuan, antzerkiak ahalbidetu zion etxera bueltatzea, Tomaz Pandurrek zuzendutako Barroco antzezlana Arriaga antzokian taularatzeko etorri baitzen, Etxeandiaren ustez, «inoiz egin duen lanik zoragarriena».

Getxoko antzerki eskolan ikasi zenuen. Zer-nolako oroitzapenak dituzu garai hartatik? Ikasi beharrekoa ikasi nuen, asko, baina profesionalki ez zen izan esperientzia aberasgarria niretzako, are gehiago, antzerkigintzaren lanbiderako oztopoak jarri zizkidala uste dut. Izenik ez dut aipatuko, baina uste dut aktore bat hezteko beharrezko maila ez dutela. Telebista eta besteen lana kritikatzen duen eskola zen, bere egia propioa duena eta haien lanpostua kenduko dieten beldurra oinarri zutela. Bertan nengoela beldurra nion lanbideari, ezinezkoa nuen ni neu izatea. Hala ere, bertan ezagutu nituen gaur egun lagun ditudan aktore asko eta irakasle batzuengandik asko ikasi nuela aitortu behar dut. Erakunde gisa, alabaina, ez nator bat eskola horren filosofiarekin, ez zait batere interesatzen eta uste dut kaltegarria izan dela, niretzako eta beste jende askorentzat ere. Izenik, baina, nahiago dut ez aipatzea.

Uste al duzu aktore batek ezinbestekoa duela antzerkigintza ikastea? Bai, norbere buruarekin ikastea zilegi izan daiteke, baina ulertu ahal izateko norainoko inplikazioa behar duen lanbide honek, ikasi beharra dago. Behar bezalako eskola batean diziplina ikas daiteke, egunero gorputza, ahotsa, emozioak eta bestelako elementuak astindu behar dituzula jakin. Horretan hasi arte ezin zara benetan horren garrantziaz jabetu. Diziplinarik gabe ezin da ezer egin, eta horretarako, antzerki eskolan ikastea beharrezkoa dela uste dut.

Noiz erabaki zenuen lanbide horretan ariko zinela? Betidanik jakin izan dut horretan ariko nintzela, ez dut gogoan erabakia hartu nuen une jakin bat, txikitatik dakit, oso txikitatik. Hitz egiten ikasi baino lehen abesten ikasi nuen nik, amak irratian entzuten zituen kantekin.

Barroco antzezlana aurkezteko agerraldian, «azkenean» bueltatu zarela esan zenuen. Zergatik? Bizitzan egin izan dudan lanik zoragarrienarekin etorri naizelako esan nuen azkenean. Aurretik ere, A Midsummer Night's Dream egiten izan nintzen Arriagan eta gustura izan nintzen, baina hau da niretzako antzerkitik gertuen dagoena, txikitatik aktore izateko nuen arrazoi nagusia. Tomazekin lan egitea atari bat izan da, aurrerantzean antzerkia izango denaren esperientzia. Eta era honetako antzezlan batekin etxera etorri ahal izatea, Arriagara, oso garrantzitsua da. Esan ohi da inor ez dela profeta bere sorterrian eta niretzako oso zaila izan da hemen ulertua izatea. Izan ere, Madrilen lan asko egin dut, eta nolabaiteko arrakasta izan dudala uste dut, arrakasta osoa erlatiboa bada ere. Lanik ez dut faltan izan, eta oso harro nago egin izan ditudan lanetako batzuekin. Bilbon, ordea, aktore lanetan ezin izan dut inoiz Arriagan sartu, Madrilera joan behar izan naiz, bertan lan batzuk egin eta orduan, Madriletik Arriagan antzezteko etorri. Oso adierazgarria da hori. Nire familia, lagunak eta lankide izan ditudanak hemen izatea oso berezia da niretzako.

Zergatik da hain antzoki garrantzitsua Arriaga bertako aktoreentzat? Ez da bakarrik euskal antzezleentzat, kanpokoentzat ere oso garrantzitsua baita. Bira luzeak egin izan ditut kanpoan, eta ziurta dezaket bisitatu izan dudan antzokirik ederrenetarikoa dela, eta berezienetakoa ere bai: eraikina, berez, plaza honetan bakar-bakarrik, adierazten duena, barrutik nolakoa den, eserlekuak, soinua, aldagelekin hasi eta historiarekin bukatu. Eta niretzat, horrez gain, izugarria da pentsatzea txikia nintzenean eserleku horietan egon nintzela oholtza gainean nire burua ikusi nahian.

Filmetan, telesailetan eta antzerkian aritutakoa zara, baita musika kontzertuetan ere, zein da zuretzat erosoena? Antzerkia da niretzat esparrurik erakargarriena. Baina artea, berez, komunikazio bitartekorik zintzoena dugu, burutik pasatu gabe bihotzeraino zuzenean heltzen den bakarra, edozeini erasotzeko gai dena eta mundu guztia elkartzeko gai dena, jatorria edo mailak kontuan izan gabe.

Antzerkian lan egiteko, alde handia sumatzen duzu zuzendari batetik bestera? Bai noski, oso zuzendari gutxi daude gurean, eta are gutxiago Tomaz Pandurren inplikazioa dutenak. Lehenengo egunetik ikusten duzu zer-nolako lana egiten duen, antzerkiari esker arnas hartzen duela eta bizi dela agerian uzten du. Mundua antzerkiaren bidez aldatu nahi duela dioenean, benetan ari da. Eta halako pertsona baten aurrean ezinezkoa da lan arrunta egitea, jarrera bera hartu behar duzula esaten diozu zeure buruari. Muga hori igaro bezain pronto ulertzen duzu zergatik erabaki zenuen antzezle izatea, ez bakarrik arrakasta izateko, horrek egoarekin zerikusi handiagoa dauka, bakarrik ez zaudela sentitu nahi duzu, besteak zeure burua ulertzea bilatzen duzu, eta uste dut hori ederki lortzen duela Tomazek. Argi dago ez garela batere normalak, aktore izan nahi duena ez da batere normala.

Izango duzu lan egiteko aukeratuko zenukeen beste zuzendaririk. Zinean badira batzuk. Nik lan egin izan dut hainbat filmetan, baina esan daiteke mundu horretan atarian baino ez naizela egon orain arte. Gaur egun, Alejandro Amenabar, Julio Medem, Isabel Coixet eta Pedro Almodovar dira antzerkian bilatzen dudan inplikazio horretatik hurbilen dauden zuzendariak. Haiekin gustura egingo nuke lan. Antzerkian, ordea, uste dut sendabidea aurkitu dudala Tomaz Pandurren eskuetan. Cabaret musikalean lan egiteko aukera izan dut, BT McNicholl zuzendariarekin, oso ondo egiten du lan, amerikarrak horretan ikaragarri onak direlako, beste gauza batzuetan ergel hutsak diren arren, baina Tomaz da lan egiteko nahi dudan zuzendaria. Gustatuko litzaidake harekin batera jarraitzea, izan ere, orain ez daukat batere gogorik hark duen inplikazioa sentitzen ez duen beste zuzendari batekin lan egiteko.

Euskal aktore ugari dago Madrilen lanean, ezinezkoa al da hemen bizitzea antzerkigintzatik?Hemen gertatu dena, aspalditik, bilbainada handia izan da. Nik bertoko eta hango aktoreak ezagutzen ditut, eta esan behar dut, Madrilen gauza asko ikasi ditudan arren, Bilbon neureganatu dudala antzezle izateko nahia eta antzerkigintzan aritzeko aipatu dudan inplikazioa. Hemen badira aktore, zuzendari, konpainia eta antzerkigile zoragarriak, baina Bilbon inork ez die ez aitorpenik egin, ez aukerarik eman, betidanik pentsatu izan dugulako hobe dela kanpokoa ekartzea oso hiri garrantzitsua garela erakusteko.

Ez al dago aukerarik Euskal Herriko taldeentzat? Hemengo konpainiak ezagutu behar ditugu oraindik, eta haiek bere bidea egiteko aukera izan behar dute. Baina horretarako, Arriaga bezalako antzokiak behar dituzte, antzezlan jakin bat gaizki atera daitekeen arren, horrek sortzen jarraitzeko eta bidea egiteko aukera emango dielako. Euskal kulturari hazteko aukera emango diolako. Baina aukera horren ezean, aktore askok alde egin behar izaten dute. Gelditzen direnek gauzak egiten dituzte, diru laguntzak bilatzen batzuetan, baina, hala eta guztiz ere, Arriagan sartzea betidanik izan da oso gauza zaila. Egoera hori laster aldatuko delakoan nago, hala espero dut behintzat. FTI Antzerkiola Imaginarioa eta Hortzmuga bezalako taldeek gauza pilo bat egiten dituzte, eta kanpoan ere aritzen dira, Egipton, AEBetan; ez dakit zenbat herrialdetara eraman dituzten ikuskizunak, baina Arriagan ez dira sartu.

Zeuk ere alde egin behar izan zenuen? UPA telesaileko castingerako deitu zidatelako joan nintzen Madrilera, nik ez nuen inoiz maleta hartu eta bertara joateko asmorik izan, Bilbon lan egin nahi nuelako, ezinezkoa bazen ere. Orain Madrilen lana daukat, probak egiteko deitzen didate, gidoiak bidaltzen dizkidate, hemen ez nuke halako aukerarik izango egunero, eta penagarria da, badakidalako Euskal Herrian badirela antzezle zoragarriak.

Teknologia berriek eragina izan dute antzokietan. Zer pentsatzen duzu sakelako telefono bat antzezlanaren erdian entzuten denean? Jasanezina da, benetan, hil egingo nuke, horretarako gogoa behintzat izaten da telefono bat entzuten denean antzezten ari garela. Jendeak heziketa behar du, antzerkian sartzen denean telefonoa berehala itzali behar dela ikasi behar dute. Arreta galarazten dizu telefonoaren soinuak, eta zaila da berreskuratzea. Gainera, ez da bakarrik aktoreen kalterako, izan ere, badira une berezi batzuk, ikuslea antzezlanaren baitan murgilduta dagoela, sakelako batek magia hori guztiori hautsi egiten duela. Halakoetan etxera bidaliko nituzke ahal izanez gero.

Esaera zaharraren arabera, bizitza oparo baten emaitzak hiru izan behar dute: zuhaitza landatu, liburu bat idatzi eta seme-alabaren bat izatea. Bilbotarrek, gainera, badituzte bestelako eginkizun garrantzitsu batzuk, bizitzan behin, gutxienez, burutu beharrekoak: San Mames futbol zelaira joan, Begoñako basilika bisitatu eta, garrantzitsuenetarikoa, Pagasarri mendira igo. Urte osoan ibiltzen dira mendizaleak bertatik, eta milaka dira udako hilabeteetan. Urtean behin, abenduan, Bilboko Mendi Astearen barruan Pagasarrirako Ibilaldia antolatzen dute, 10.000 lagunetik gora biltzen dituen jaialdi ospetsua.

Ganekogorta mendigunean dago bilbotarrek gehien estimatzen duten mendia, parkean aspaldi eraldatutako Artxanda alde batera utzita, eta Bizkaiko hiriburua ez ezik, Alonsotegi eta Arrigorriagara zabaltzen ditu bere hegalak. Pagasarrik 671 metro ditu, eta Ganekogortak ia mila (998) ditu. Horregatik, mendizale traketsek lehenengoa hautatzen dute txango errazak egiteko. Izan ere, Bilboko auzoak mendirantz zabaltzen joan diren heinean, gero eta gehiago hurbildu da hiria mendi tontorrera. Hala, bi ordu inguru baino ez dira behar Zabalburu plazatik, abiapunturik ohikoena Pagasarrirako bidean, tontorreko aterpetxera heltzeko. Alferrenek, gainera, autoz egin ahal dute aldaparen tarte bat.

Mendi tontorrera erraz heltzearen abantailarik handiena da bertan lasai bazkaldu eta ordu batzuk inguruak aztertzeko erabili daitezkeela. Bizkaia eta Araba bereizten dituen Ganekogortaren tontor zoragarria ikus daiteke bertatik, eta inguruko mendiek osatzen duten ikuspegi zoragarria. Zenbait animalia topatuko dituzte bertan mendizaleek, behiak eta zaldiak batez ere, baina, zortea izanez gero, baita arranoren bat ere zeruan. Inoiz, basurdeak ere azaltzen dira Pagasarriko gailurrean, eta bisitariren batek ezusteko ederra hartu izan du.

Nekatuz gero, eta bazkalordua tontorrean egin nahi dutenek hobe dute jatekoa etxetik eraman, baina, udako hilabeteetan batez ere, aterpetxeko ateak zabalik topa daitezke, eta bertan sagardo freskoa edan edota gazta ogitartekoa jan daiteke. Erdi Arotik bertan etxola modukoak egin dituzte, baina Pagasarriko lehenengo aterpetxe modernoa 1914an egin zuen Bilboko Udalak eta handik bost urtera berregin zuten, taberna eta jatetxe gisa. Sabela bete ondoren, XVII. mendeko izoztegiak, Tarin iturria eta gailurreko postontzia bisita daitezke.

PAGOEN MENDIA. Ikerketa arkeologikoek ezagutzera eman dutenez, euskal artzainak duela milaka urte, Brontze Aroan, ibiltzen ziren Pagasarriko landetan euren artaldeekin. Garai hartan, pagadiek estaltzen zituzten gaur egun biluzik ageri diren Pagasarriko maldak. Euskal Herriko kostaldeko beste mendi ugarietan bezala, ontzigintzaren loraldiak, XVII. mendetik aurrera, basoen gainbehera ekarri zuen. Bilbon, Zorrotzako kaian 40 gerraontzi baino gehiago eraiki zituzten 1610. urtetik 1630era bitarte. Horietako bakoitzak 6.000 zuhaitzen egurra behar zuen eta, asko, Pagasarrin bota zituzten. Horrez gain, XVIII. mendeko Karlistaldietan inguru hartan gertatutako bataila eta suteek mendi honetako baso ondasunak desagerrarazi zituzten.

XIX. mendean ekin zioten erakundeek zuhaitzak landatzeari, baina bertako espezieen lekuan pinuak eta eukaliptoak jarri zituzten, eta aspaldiko aniztasuna erabat hautsi zuten. Mendizaletasuna zabaldu ahala, Pagasarriren egoerarekin kezkatzen hasi ziren bilbotar asko. XX. mendearen hasieran zenbait ekitaldi egin zituzten mendiaren egoera hobetze aldera, Zuhaitzaren Eguna, kasu, 1915ean. Udalak, Bizkaiko Foru Aldundiak eta zenbait lagunek doan emandako zuhaitz ugari landatu zituzten orduan. Aurretik ere, 1914an, izoztegien ondoan zegoen Udoi iturburuan, Tarin iturria egiteko elkartu ziren mendizaleak, .

Urteotan parke natural gisa Pagasarriko eremu jakin batzuk babesteko egitasmoak abiatu badituzte ere, Supersur autobideak eta bestelako proiektu handiek mendi zati garrantzitsuak hondatuko dituzten beldur dira talde ekologistak, Bolintxu harana, besteak beste. Mendizaletasuna bera Pagasarriren kalterako ez ote den galdetzen dute beste askok; izan ere, abenduan egin zuten Pagasarrirako Ibilaldia ospatzeko, karpa handiak jarri zituzten gailurrean eta, horretarako, kamioi eta furgoneta ugarik igo behar izan dute bertaraino, mendiko bideetan zehar.

Belaunaldi berriek horren berririk izan ez duten arren, zaharrenek aspaldiko elurtegiak ezagutuko dituzte, mendeetan izotza sortu eta mantentzeko erabiltzen zituzten mendiko biltegiak. Bizkaian, Aldundiaren arabera, XVII. mendean hasi zen izotzaren salmenta, neguko hilabeteetan botatako elurra gordetzeko zuloak egiten zituzten, bertan gogortu eta izotz zurruna lortzeko. Hasiera batean, mendi hegaletan aurkitzen zituzten leizeak erabiltzen zituzten horretarako, baina, gerora, elurra gordetzeko putzuak eraikitzen hasi ziren. Mota horretako bi ikus daitezke Pagasarriko tontorretik oso gertu, Tarin iturri ezagunaren ondoan.

Pagasarri I deritzon izoztegia 1648. urtekoa da, zilindro formako putzua da, zazpi metro inguruko sakonera dauka eta, isurbide gisa, 28 metrora azaltzen den tunela dauka. Zenbait urte geroago, 1674an, eraiki zuten Pagasarri II izeneko elurtegia, lehenengotik oso gertu. Antzeko ezaugarriak baditu ere, bigarren zuloa txikiagoa da, ia bost metroko sakonera eta 7,5 metroko zabalera dauka goialdean. Behealdean, berriz, metro bat estuagoa da eta isurbide tunela dauka. Putzu biek zuten teilatua eta, duela bost urte, 2003ko apirilean, zaharberritu zituzten.

IZOTZ GERUZAK. Izoztegi guztietan, ura kanporatzeko tunelak egiten zituzten eta, horrez gain, paretetan zulotxoak egiten ziren inoiz. Elurra putzuetan sartu eta zapaldu egiten zuten, gogortu eta izotz bihurtzeko. Luzaro kontserbatzen zuten horri esker. Neguko eguraldiaren laguntzarekin sortzen bazuten ere, izotza ia urte osoan saldu behar zuten, horregatik bilatu behar zuten ahalik eta denbora gehien iraunarazteko modua. Landareen hosto lehorrekin tartekatzen zituzten izotz geruzak eta, horri esker, erraztasun handiz ateratzen zituzten gero.

Izoztegia guztiz beteta zegoenean, orbelarekin estaltzen zuten eta, batzuetan, gatzarekin ere bai, goiko geruza kanpotik hobeto isolatzeko. Izotz geruzak zatikatzea zen egin beharreko azken lana eta, putzutik atera ondoren, mandoetan zein gurdietan Bilbora eta inguruko herrietara garraiatzea. Gaueko hotza baliatuta egiten zuten bidaia eta, hurrengo egunean, medikuen, izozkigileen edo bestelakoen eskuetara heltzen zen izotza. Sukarra apaltzeko eta mina arintzeko erabiltzen zuten izotza medikuntzan. Gozokigileek, berriz, edari freskagarriak eta izozkiak sortzeko behar zuten.

Horrela lortu zuten herritarrek beharrezkoa zuten izotza denbora luzez, harik eta XX. mendearen hasieran hozkailu eta izozkailu elektronikoak asmatu zituzten arte. Elurtegiak sortu eta ustiatzeko negozioa, ondorioz, pixkanaka desagertu egin zen Euskal Herriko mendietatik. Pagasarriko putzuak, hala eta guztiz ere, horren lekuko biziak dira.

Urte bi igaro dira Parisera lan egitera eta bertan bizitzera joateko erabakia hartu zuenetik. Gustura dabil Frantziako hiriburuan Ander Arzak (Irun, 1982) ETBko berriemailea, baina, aldiro, TGV trena hartu eta sei ordu eskasean etxera bueltatzen da, Irunera. Halaxe egin du Eguberrietan, lagun eta senideekin egoteko, besteak beste. Munduko hiririk ederrenetariko bat izan arren, sorterriko giroa faltan sumatzen du kazetariak, «jendearekiko harremana oso hotza da Parisen; hemen, egunkaria erosten egunero ikusten duzunarekin hitz egiten duzu, baina han ezinezkoa da». Baina kaleko giroa ez ezik, «tabernaz taberna ibiltzea zer den ere ez dakite frantsesek», bestelako gauzak ditu faltan kanpoan denean, Irungo bazter berezi batzuk, Plaiaundi, esate baterako. Leku «lasaia» delako atsegin du hezegunea eta, batez ere, «naturarekin bat egiteko aukera paregabea» eskaintzen diolako.

Ez da batere arrunta Irun bezalako hiri batean Plaiaundiren moduko leku bat aurkitzea, natura izanda, «ohiko hondartza edo mendia ez delako». Euskal Herriko paisaiaren betiko elementuak dira, «zuhaitza eta basoa, hondartza eta kostaldea», baina «naturak badauzka horrelako beste hamaika leku, hezeguneak eta padurak kasu». Hegazti migratzaileen paradisu hau da, Arzaken esanetan, Bidasoako eskualdeak duen berezitasunik handiena.

Aldaketa nabarmenak izan ditu Plaiaundik azken hamarkadan. «Aurretik ez dut esango zabortegi bat zenik, baina oso utzita zegoen, sasiak eta zikinkeria ditut gogoan». Baina denborarekin parke naturala sortzeko proiektua jarri zuten martxan, «aurrerapauso garrantzitsuak eman dituzte hau guztia berreskuratzeko, oraindik ere gauza batzuk egiteke daudela ikusten bada ere». Haurtzaroan joan zen lehenengo aldiz Plaiaundira, aita eta arrebarekin, «prismatikoak eta liburuekin etortzen ginen askotan, txori migratzaileak ikusteko». Orduan hasi zitzaion txorien inguruan duen zaletasuna. «Txikia bada ere, hemen dagoena ikusten ikasi nuen».

Gaur egun esku hutsik joaten da etxetik gertu duen hezegunera, «lagunekin edo neskarekin etorri izan naiz askotan, buelta bat ematera besterik ez bada ere», Irunen tamainako hiri batean leku lasaia iruditzen zaiolako. Horixe da, hain zuzen ere, bere herriaz gehien atsegin duena, «minutu gutxian hiritik ihes egiteko eta naturarekin harreman zuzena izateko aukera» badute, eta ez da gutxi.

Irundarrek, aspaldi, harreman berezia izan dute Hondarribikoekin, oso tankera desberdineko herriak izan direlako akaso. Lehia bitxi hori aitortu arren, Arzakek ez dauka arazorik ondoko herriak dituen alde onak aitortzeko. Pintxotan askotan joan izan da bertara, «lagun ditut etsai baino gehiago», baina berea ere «defendatu» beharra dauka. Hiri handi edo ertain batean bizitzeak, «denda eta zerbitzuen aldetik batez ere», abantaila handiak dituela uste du berriemaileak. Bestetik, inguruko tokirik ederrena Hondarribia dela esan ohi den arren, Irunen hobera egin dute azkenaldian: «Lankide batek baino gehiagok esan dit bertara etorri eta alde handia ikusi duela, museo berriaren aldea eta Kolon pasealekua ikaragarri aldatu dute». Mugak, alabaina, ondo bereizten ditu; «ez dut postaleko hiria denik esango, baina aurrerapausoak egin dituzte».

Irun zein Hondarribiko tabernak hautatuko lituzke Parisen daudenen aurretik; izan ere, hango jendearen arteko harremanak «hotzak» dira; «esaten dute euskaldunak hotzak garela, baina okerragoak dira haiek». Hilabetean behin izaten du aukera etxera bueltatu eta herriko tabernen giroa gozatzeko. Bestelakoetan, bisita ugari ditu Arzakek Frantziako hiriburuan: «Euskal etxe txikia ematen du nireak askotan».

Hau da. hitzez hitz, Gite-Ipes elkarteko lagunek bidalitako oharra ikastaroen harira:

Abenduaren 15ean burutu genuen ekonomiari buruzko azken saioa SOZIALISMOA EUSKAL HERRIAN? ikastaroan. Tonino Mendizabalek eskaini zigun hitzaldia interes handikoa izan zen eta, ohikoa denez, labur ibili ginen denboraz. Jarraitzeko aukera eman zigun eta data zehaztu barik egon arren, bigarren hitzaldia hitzartuta daukagu.

Datozen hilabeteotan gainegituraren azterketari ekingo diogu. Horretarako, ikasturte hasierako plangintzari eutsiz, bi multzotan egingo dugu: lehena, urtarrilaren 26an hasiko dena, gizartearen egitura politikari eskainiko diogu. Atxikituta doakizuen orrian duzuen koadroan duzue behin behineko proposamena hiru hitzalditan. Datorren astean zuekin eztabaidatu eta adostuko duguna.

Bigarren multzoa, guztion artean adosteko proposamena ere, kultura eta ideologiari eskainiko diegu; hiru hitzalditan ere. Proposamena adostu eta eztabaidatzeko zein lehenengo hitzaldiari buruzko planteaketa finkatzeko, bilera bat egingo dugu datorren asteazkenean, hilaren 16an, GITE-IPESen egoitzan, arratsaldeko 7:00etan. Etorriko zarela espero dugu.

EGUNA: Urtarrilaren 16an, asteazkenean
ORDUA: Arratsaldeko 7:00etan
NON: GITE-IPESen egoitzan
GAIAK: Ikastaroaren proposamena eztabaidatu eta onartu (gaiak, hizlariak, egunak...) Hilaren 26ko saiorako eskema eta metodologia erabaki

Eguraldi hotza aspaldi agertu bada ere, elurrak oraindik ez du arazo larririk sortu Euskal Herriko errepideetan. Ederki dakite hori Araba, Gipuzkoa eta Bizkaiko trafikoa kudeatzeko zentroan lan egiten duten teknikoek, izan ere, videowall erraldoi batean jarraitzen dute, egunero eta 24 orduz, EAEko errepideetan gertatzen dena. Altube, Etxegarate, Pasaia, Arrigorriaga, Biriatu eta gainerako puntu garrantzitsuak begibistan dituzte, guztiak 27 metro koadroko pantailan eta espaziontziak kontrolatzeko pelikuletan ageri diren moduko gela batean. Bilboko Txurdinaga auzoan dago trafiko kontrolerako zentro nagusia, Kale Nagusiko bulego zaharretik bertara eraman baitzuten duela bi urte inguru. Orain, bertatik artatzen dituzte trafiko zein SOS Deiak 112 larrialdi telefonoetara eginiko deiak, eta errepide sarean eman daitezkeen gorabehera guztiak kontrolatu daitezke.

Kamera sare horren helburua, Jon Joseba Aizpurua zentroko buruaren esanetan, «bikoitza» da, batetik, «trafikoan sor litezkeen trafiko arazoen aurrean ahalik eta informaziorik zehatzena izatea 902-11 20 88 telefonora deitzen duten gidarientzat» eta, bestetik, arazo jakin horiek «lehenbailehen bideratzea, trafiko fluxuak era egokian kudeatuz». Horretarako baliabideak badituzte kontrol gela nagusian lan egiten duten teknikoek, esate baterako, errepideetan sakabanatutako informazio paneletan gorabehera horien berri eman dezakete, «saihesbide bat hartzea gomendatu dezakegu edo aurki bideratuko den istripu arin baten aurrean pixka batean itxaron dezala aholkatu».

KAMERA SAREAK. Eguneroko lana ibilgailuen mugimenduak kontrolatzea duten arren, kamera sareen benetako zeregina elurte garaietan datorrela dio Aizpuruak, «errepide nagusien benetako egoera zer-nolakoa den jakiteko» funtsezkoak dira. Elurra agertzen den heinean, biderkatu egiten dira zentrora eginiko deiak. Istripuak gertatzen direnean ere, berehalako informazioa biltzen dute Txurdinagako bulegoan, Ertzaintzak bidaltzen dizkien argitze-agiriei esker. Gidariek www.trafiko.net webgunean irakurri ahal dituzte iturri horietatik guztietatik igorritako datuak, obrak edo ezbeharrak gertatu diren, non, errepidearen zenbatgarren kilometroan eta bestelakoak.

Eusko Jaurlaritzak ez ezik, aldundiek eta udalek badituzte trafikoaren inguruko kontrol zentroak. Bizkaiko Foru Aldundiak, esate baterako, Malmasin inguruan dauka bulegoa eta Bilboko Udalak, berriz, udaletxetik jarraitzen ditu hiriburuko kaleetan gertatzen diren gorabeherak. Erakunde bakoitzak kamera sare propioa erabiltzen du, eta, gaur egun, ez dituzte irudiak elkar trukatzen, horretarako egitasmoak badira ere. Eskumenak direla eta kontraesanak izaten dira; esaterako, Mungiatik Gernikara doan errepidea aldundiarena bada ere, errepide horren gaineko trafikoa Jaurlaritzak kudeatzen du. Gainera, arazo berberak hainbat irakurketa izan ditzake trafikoa kontrolatzeko zentro batetik bestera. Autobidean buxadura egoteak, adibidez, errepide sare nagusian arazoak eragin ditzake, eta, aldi berean, Bilboko trafikoaren barruan onuragarria izan daiteke, hiri barruko trafikoa moteldu eta arintzen delako.