Mediaberri.com

Belaunaldi berriek horren berririk izan ez duten arren, zaharrenek aspaldiko elurtegiak ezagutuko dituzte, mendeetan izotza sortu eta mantentzeko erabiltzen zituzten mendiko biltegiak. Bizkaian, Aldundiaren arabera, XVII. mendean hasi zen izotzaren salmenta, neguko hilabeteetan botatako elurra gordetzeko zuloak egiten zituzten, bertan gogortu eta izotz zurruna lortzeko. Hasiera batean, mendi hegaletan aurkitzen zituzten leizeak erabiltzen zituzten horretarako, baina, gerora, elurra gordetzeko putzuak eraikitzen hasi ziren. Mota horretako bi ikus daitezke Pagasarriko tontorretik oso gertu, Tarin iturri ezagunaren ondoan.

Pagasarri I deritzon izoztegia 1648. urtekoa da, zilindro formako putzua da, zazpi metro inguruko sakonera dauka eta, isurbide gisa, 28 metrora azaltzen den tunela dauka. Zenbait urte geroago, 1674an, eraiki zuten Pagasarri II izeneko elurtegia, lehenengotik oso gertu. Antzeko ezaugarriak baditu ere, bigarren zuloa txikiagoa da, ia bost metroko sakonera eta 7,5 metroko zabalera dauka goialdean. Behealdean, berriz, metro bat estuagoa da eta isurbide tunela dauka. Putzu biek zuten teilatua eta, duela bost urte, 2003ko apirilean, zaharberritu zituzten.

IZOTZ GERUZAK. Izoztegi guztietan, ura kanporatzeko tunelak egiten zituzten eta, horrez gain, paretetan zulotxoak egiten ziren inoiz. Elurra putzuetan sartu eta zapaldu egiten zuten, gogortu eta izotz bihurtzeko. Luzaro kontserbatzen zuten horri esker. Neguko eguraldiaren laguntzarekin sortzen bazuten ere, izotza ia urte osoan saldu behar zuten, horregatik bilatu behar zuten ahalik eta denbora gehien iraunarazteko modua. Landareen hosto lehorrekin tartekatzen zituzten izotz geruzak eta, horri esker, erraztasun handiz ateratzen zituzten gero.

Izoztegia guztiz beteta zegoenean, orbelarekin estaltzen zuten eta, batzuetan, gatzarekin ere bai, goiko geruza kanpotik hobeto isolatzeko. Izotz geruzak zatikatzea zen egin beharreko azken lana eta, putzutik atera ondoren, mandoetan zein gurdietan Bilbora eta inguruko herrietara garraiatzea. Gaueko hotza baliatuta egiten zuten bidaia eta, hurrengo egunean, medikuen, izozkigileen edo bestelakoen eskuetara heltzen zen izotza. Sukarra apaltzeko eta mina arintzeko erabiltzen zuten izotza medikuntzan. Gozokigileek, berriz, edari freskagarriak eta izozkiak sortzeko behar zuten.

Horrela lortu zuten herritarrek beharrezkoa zuten izotza denbora luzez, harik eta XX. mendearen hasieran hozkailu eta izozkailu elektronikoak asmatu zituzten arte. Elurtegiak sortu eta ustiatzeko negozioa, ondorioz, pixkanaka desagertu egin zen Euskal Herriko mendietatik. Pagasarriko putzuak, hala eta guztiz ere, horren lekuko biziak dira.