Mediaberri.com

Porlanik ere ez zegoenean, duela 13.000 urte baino gehiago, kobazuloetan babesten ziren gizakiak. Egungo Busturialdean bizi zirenek Santimamiñeko leizea zuten babeslekurik garrantzitsuenetakoa. Historiaurreko margolanak topatu zituzten Kortezubiko koban XX. mendearen hasieran, eta, ordudanik, milaka eta milaka bisitari bildu da kobazuloko hormetan dauden artelan primitiboak ikustera. Hainbeste lagunen bisitek -milioi bat, Bizkaiko Foru Aldundiaren arabera- leizeari kalte egin diete eta, horregatik, Santimamiñe ixtea erabaki zuten 2006an. Kalte horiek aztertu ondoren, bisitak egiteko aukera zabaldu dute, baina euskal artelanik zaharrenak berriz ikusi nahi dituztenek, aurrerantzean, bisita birtualak egin beharko dituzte.

Film bat, hori aurkituko dute bisitariek Santimamiñerako bidaian, sarreratik hurbil dagoen baselizan, San Mames baselizan. Lau metro inguruko pantaila estereoskopikoan proiektatutako irudiek ez dute ondarearen inguruan eginiko ohiko dokumentalekin zerikusirik; izan ere, hiru dimentsiotan grabatutako lana da, puntako teknologiarekin Virtualware enpresak sortutakoa. Baseliza ilunpean jartzen dute bisitari ekin aurretik, eta irudietan barneratzeko, betaurreko bereziak banatzen dizkiete ikusleei.

Kobazuloko 6.000 milioi informazio puntu eta bereizmen handiko 1.500 argazki eskaneatu eta prozesatu dituzte eta emaitza ikusgarria lortu. Leizeko horma, zulo eta bazter guztiak ordenagailuan berregin dituzte teknikariek, bisitariei benetako ibilbidea egiten ari direla sentiarazteko. Irudia ez ezik, koban entzun daitezkeen soinuak ere grabatu dituzte. Proiektua gauzatzeko, sei hilabeteko lana egin behar izan dute, 6.000 ordu guztira.

Hamarkada luzeetan eginiko bisitetan gutxik ikusi dute Santimamiñeko azken aretoa, ikerlariek gehienbat. Ibilbide birtualari esker, areto hori ezagutzeko aukera dago. Azken metro horietan, emanaldian ageri den argi bakarra suarena izango da, kobazuloko jatorrizko biztanleek ikusten zuten moduan antzeman ahal izateko. Gidari batek zuzentzen du bisita eta, filmaketan erabili duten teknologiari esker, askatasuna dauka kobazuloan aurrera eta atzera egin, gelditu edo puntu jakin batera -bisonteen margo ezagunetara, esaterako- hurbiltzeko, koban murgiltzeko azken finean.

Zer: Santimamiñeko bisita birtualak. Noiz: Asteartetik igandera, 10:00-13:30 eta 15:30-18:30. Ordua eskatu behar da.
Eskaerak: (34) 94-465 16 57 eta (34) 94-465 12 60 telefonoetara deituta edo santimamine@bizkaia.net helbide elektronikoan.

Hori dirudi Sony enpresako Alemaniako lehendakariak iragarritakoaren arabera. P2P sareen aurrean Internet erabiltzaielak salatzea etorkizun handirik ez duela ulertu eta nazioarteko musika enrpesa handiak urrats berriak egiteko prest agertzen hasi dira. Tarifa laua da proposatu berri dutena, 6 eta 8 euro bitartean ordainduta (hileroko kuota izango da, zehazten ez badute ere) nahi beste abesti deeskargatzeko aukera izango du erabilztaileak. Zentzuzkoa dirudi, ezta? Ea mende honetan gauzatzen duten egitasmoa. Artikulu berean zurrumurru baten berri ematen dute, Sony BGM, Warner Music eta MySpace enpresek, Interneten musiak doan zabaltzeko proiektua prestatzen ari dira. Publizitatearen bidez irabaziak lortzea litzateke guzti honen muina. Urte bukaerarako prest egon daitekeela diote, egia izango al da?

Francisco Gonzalezek BBVAko akziodunen bilera Euskalduna jauregiko areto nagusian zuzentzen zuen bitartean, protesta ekitaldiak egin zituzten eraikinaren atarian. CGT, ELA eta LAB sindikatuek antolatu zuten elkarretaratzeetako bat, BBVAk lan harremanetan «prekaritate hutsa» bultzatzen duela salatzeko. Esan zutenez, zuzendaritza «bankuko egitura osoa berrikusten ari da, ahal den lan guztiak azpi kontratatzeko helburu nagusiarekin». Sindikatuen arabera, sail jakin batzuk Bilbotik kanpora eraman nahi dituzte eta, horrez gain, bankuak hiriburuan dituen «bi eraikinetako langileak bakar batean sartu nahi ditu luze gabe». Enpleguaren aurkako «eraso zuzena» deritzote langileen ordezkariek zuzendaritzaren jokaerari, eta «kostu sozial garrantzitsu hau ez zaiola doan aterako» gogorarazi zioten bankuari.

'BBVA HILTZAILE'. BBVAren aurkako plataforma osatzen duten gizarte eragileek ekintza ikusgarria egin zuten akziodunen batzarraren harira. Elkarretaratzearekin batera, BBVA hiltzaile leloa zuen pankarta eskegi zuten Euskalduna ontziola zaharreko Carola garabitik. Ekologistak Martxan, Kakitzat, Pakea eta Duintasuna, EILAS, Komite Internazionalistak eta beste erakunde batzuk antolatutako protestan, halaber, pintura gorria bota zuten akziodunez mozorrotutako bost lagunek odola irudikatu nahian, «BBVAk munduan sortzen dituen hilketak salatzeko».

Euskalduna jauregiaren aurrean bildutako dozenaka lagunek, aldi berean, BBVA Hiltzaile! Akzioak gerrarako lelodun pankarta ageri zuten, bankuak «giza eskubideen eta ingurugiroaren kontra» egiten dituen inbertsioak gaitzesteko. Besteak beste, BBVAk «munduko gatazka armatuak eta gudak» sustatzea, langileria «ustiatzea», ingurumenaren «hondamendia bultzatzea» eta «botere ekonomikoa areagotzeko» zerbitzuak eskaintzea leporatu zioten BBVAri.

Unibertsitatean klaseak ematea eta, aldi berean, mugimendu ekologista bateko ekintzaile izateak sortzen dion «eskizofrenia» gainditzea lortu du Iñaki Barcenak (Erandio, 1958). EHUko Leioako campusean, Gizarte Zientzietako Fakultatean, ematen ditu Zientzia Politikoak adarreko eskolak, eta, era berean, Ekologistak Martxan taldeko kidea da. Gizarte ikerketak ere egiten ditu unibertsitatean, eta, horrekin guztiarekin batera, haurrak zaintzea da bere agendako zeregin garrantzitsuenetariko bat. Egungo mundua aztertu, eta hemendik hamarkada batera, gazteek «datozen erronka ekologisten aurrean» beren burua prestatu beharko dutela uste du.

Kontzientzia ekologista deritzona pertsonarekin jaio edo norberak eraiki beharrekoa da? Nik uste dut hori ikasi egiten dela. Alde horretatik, oso marxistatzat jotzen dut neure burua. Uste dut izaera sozialak mugatzen duela kontzientzia. Kontzientzia ekologista esperientzien arabera sortzen da. Bitxia da zein irudi positiboa duen gizarteak, eta, oro har, ekologistek oso etsai ideologiko gutxi dute. Gizartean denok gara ekologistak, jende guztiak bere burua ekologistatzat du. Ehiztariak ere ekologista dela dio, ehiza betidanik izan delako. Hori ez da gertatzen feminismoarekin edo abertzaletasunarekin, ezta beste ideologia berriekin ere, antimilitarismoarekin kasu. Ekologismoarekin bai, eskatzen du ama lurra zaintzea; badirudi ideologia guztiek, ezkertiar zein eskuindarrek eskatzen dutela jagon behar dugula ama lurra. Gero, errealitateak kontrakoa dio.

Orduan, zeintzuk dira benetako ekologistak? Ekologismoan badira zenbait lerro, eta ez dut uste guztiek ama lurra modu berean ikusten dugunik: batzuek jainko gisa hartzen dute; beste batzuek urruntasunez, mundu naturala eta soziala bereiztu egiten dute. Ekologismo politiko edo sozialaren barruan mugitzen garenok, aldiz, gizarteko harremanak aztertzen ditugu. Gure harreman ekonomiko eta sozialen arabera izango ditugu naturarekiko harremanak. Ez badugu nahi naturarekiko harreman zapaltzailerik, gizartean harreman zapaltzaileak desagertu behar dute. Nolabait, justizia soziala eta ekologia batera doaz gure gizartean, irakasgai bera dira. Jendeari bereizketa horiek ulertzea kosta egiten zaio. Lehen Munduan bizi garenok, ez dugu onartu nahi gure bizimodua sostengaezina dela, ezin dugula luze jarraitu azken 50 urteetan egin dugun bezala. Espazio okupazioa, energia kontsumoa, isurketa eta pozoitze dinamika hauek ezin dira mantendu. Mugimendu ekologistak gizarte eta ingurumen injustizia horietatik sortzen diren taldeak eta kanpainak dira.

Zein da, beraz, ekologistaren definizioa? Ekologistak dira portaera aktibista eta portaera kontsekuentea daukatenak eguneroko bizitzan. Besteak asmo hutsak dira. Badira asko ekologismoa erlijio gisa ulertzen dutenak, baina hemen ekintzak dira garrantzitsuak, egunero egiten duguna, eta ez aspektu ideologiko, teoriko edo espiritualak, oso errespetagarriak diren arren. Ekologistak egin egiten dira praktikan. Zoritxarrez gure inguruan erakusleihoko ekologista asko dago, diskurtso antzu asko, azkeneko Nobel saria kasu. Bere diagnosia gurea da, klima aldaketarena modu unibertsalean hartuta, baina bere iragarpen eta konponbideetan ez gaude batere ados. Ez dugu pentsatzen klima aldaketa aldatzeko merkatuko mekanismoak direla nagusi, kontrakoa uste dugu. Izugarrizko porrota izan du merkatuak klima aldaketarekiko zereginetan, eta bide politikoak dira martxan jarri behar direnak.

Noiz hasi zinen zu ekologismo ekintzailean ? Hamazortzi urte nituela, Sestaoko komite antinuklearrekoek ikastaro bat antolatu zuten, ezin nuen parte hartu Deustuko Unibertsitatean ikasten ari nintzelako, baina gogoratzen dut ikastaroan hitzaldiaz aparte ibilaldi bat antolatu zela Portugaletetik Bilbora, itsasadarretik, gasolinoan. Han ikusi genuen oso gertukoa zen errealitatea: itsasadarraren egoera ekologikoa noraino zen zatarra eta eskasa. Horretaz eztabaida eta gogoeta arrazionala egiten duzunean, zergatiak, iturriak eta horren kontrako alternatibak zeintzuk izan behar duten aztertzen duzunean, orduan jauzi bat ematen duzu. Cambio 16 agerkariko Paloma Zuluaga kazetariak idatzi zuen artikulu bat, Paseo entre la muerte y la mierda izenekoa. 18-19 urterekin hori ikusi eta gero, nire konpromiso ekologista piztu zen. Ezkerraldean bizi nintzen, eta gure itsasadarrari emandako tratu hori itzuli behar zela konturatu nintzen, erreka estolderien modura ezin genuela erabili. Handik hona gauza asko aldatu dira.

Eta nolako aurrerapausoak egin ditu ekologismoak ordutik hona? Mugimendu ekologistak egindako ahalegina benetan handia izan dela uste dut. Batzuetan ez da ikusten, baina esango nuke emaitzak edo ondorioak izan direla. Badirudi ekologistek kanpainak galtzen dituztela bakarrik, baina aldaketa kulturalean izugarrizko aurrerapausoak eman ditugu. Mugimendu ekologistak baditu bere altxorrean garaipen dezente.

Irakaskuntzan zuzeneko harremana daukazu gazteekin. Ingurumen arazoei aurre egiteko prest ikusten duzu gazteria? Gazteen aldetik badago, gure garaian bezala, gutxiengo bat ekintzailea, kontzientzia alternatiboa eta ikuspegi eraldatzailea duena. Nire ikasleen artean horietarikoak ikusten ditut, gizarte mugimenduetan daudenak. Egia da euskal adarretan ematen dudala klase eta hor kopuruak handitu egiten direla. Ikusten ditut, halaber, gazte oso konbentzionalak. Esaten da gazte guztiek asmo bera dutela lehenengo soldatarekin, autoa erostea, askeak izatea edonora joateko. Hori da joera, merkatuaren logikarena, eta hor gaude sartuta, horren kontra mugitzen direnak badira ere. Itxaropena daukat, ikusten dudalako gero eta gazte gehiago mugitzen dela, AHTren kontra, esate baterako. Gazteriaren azterketa ez dut gaizki ikusten, baina hemendik hamar urtera egoera sozio ekonomiko txarragoa pairatuko dute. Askotan esaten diet ikasleei: zuek bost edo hamar urte barru autoa izango duzue, baina gasolina sartzeko diru nahikorik agian ez.

Zer-nolako egoera izango da topatuko duten hori? Lehenengo Munduan bizi gara, eta ez dakit noraino kaltetuko gaituen egoera ekonomikoak. Faktore sozioekologikoak ere badaude, petrolioa agortzen hasi da, adibidez. Etxebizitzaren arazoa da beste bat. Nik 22 urterekin alde egin nuen etxetik, baina 30 urterekin lana nuen, eta etxebizitza erosteko aukera nuen. Hori aldatzen hasi da. Dudarik gabe, hurrengo urteetan gazteek euren burua, diskurtsoa eta praktikak prestatu beharko dituzte datozen erronka ekologisten aurrean. Garraio formak eta politika energetikoak aldatu beharko dira. Ez dut ikusten 10 urte barru Leioan, egun bezala, bakoitza bere autoarekin etortzen. Hori aldatzen ari da munduan, eta aldatu beharko du hemen. Ez du emango bakoitzak bere autoan egunero 50 kilometro egiteko.

Zergatik aukeratu zenuen irakaskuntza? Kasualitatea izan zen. Zuzenbidea ikasi nuen Deustuan; eta karrera bukatuta, argi neukan ez nintzela legegizona izango. Justizia gauza bat dela eta legea beste bat ikusi nuen. Zuzenbidea ikasten hasi nintzen legea erabiliz justizia egin zitekeela uste nuelako, langileen alde, baztertuen alde. Karrera bukatu baino lehen, euskarazko klaseak ematen hasi nintzen 1979an, Sestaon. A ereduan euskarazko klaseak ematea txineraz edo japonieraz egitea zen garai hartan. Ez zen euskarazko telebistarik, ezta egunkaririk; euskara, gauza arrotza zen. Abokatua ez nintzela izango jakinda, kazetaritza ikasteko asmoz etorri nintzen, ikastera, baina hemengo irakasle batek esan zidan ikaslerik ez zela behar, irakasle euskaldunak behar zituztela. Ikasle matrikula egitera etorri nintzen, eta atera nintzen inprimakiak betetzen irakasle plaza baterako. Horrela sartu nintzen duela 25 urte, eta hemen nago, pozik. Pribilegiatua sentitzen naiz.

Unibertsitateak ba al dauka kontzientzia ekologikoa? Gure unibertsitate hau ez da batere progresista, ez dago txertatuta arazo soziopolitikoekin. Zer egiten du gure unibertsitateak bake prozesuaren alde? Zer ekarpen egiten du euskal arazoetan irtenbideak bilatzeko? Unibertsitario asko egoten dira, baina modu partikularrean, ez unibertsitatea bera erakunde moduan. Esango nuke gauza bera dela gai ekologikoetan, unibertsitarioek asko egiten dute, badaude asko zerikusia dutena ekologismoarekin, baina erakundea bera ez. Campus hau ikustea besterik ez dago konturatzeko, desastre ekologiko bat da. Gure fakultate honetan papera ere ez da biltzen oraindik. Campusak erronka ekologiko izugarriak ditu, garraioaren aldetik, uraren erabileraren aldetik, energiaren kontsumoaren aldetik eta hondakinen aldetik. Ez gara batere eredugarriak, eta izan beharko genuke.

Larrabetzun bizi zara orain. Zeintzuk dira herri txiki baten abantailak? Abantaila asko daude, eta desabantailak ere. Arrazoia familia izan zen, umeak dituzunean beti bilatzen duzu umeak naturan edo berdean bizitzea. Zoritxarrez, hirian, Bilbon, esaterako, ez dago espazio asko umeentzat. Kaleak autoentzat egin dira, eta ez pertsonentzat, are gutxiago umeentzat. Bilbo Zaharrean bizi ginen, eta bilatu genuen leku egokiagoa gure umeentzat. Goizez ateratzea eta eskolara oinez joatea, bizitza kalitate handiko kontua da. Berez, Txorierriko herriak ez daude gaizki komunikaturik, trenak asko laguntzen du, baina ez da heltzen Larrabetzura. Autoa gutxiago erabiliko genuke trena izanez gero. Horrez gain, Larrabetzu herri berezia da, nekazari herri bat da, baina hiria eta baserrien arteko desberdintasunak daude. Dinamika interesgarriak daude, badago gaztetxe bat, ekimen kultural eta gazteen jarduera oso interesanteak dituena. Nolabait esateko, Larrabetzuko kapital soziala inportanta da.

Autoarekiko menpekotasuna drogamenpekotasunarekin parekatu duzu. Horrenbestekoa denik uste al duzu? John Whitelegg Liverpooleko irakasleak dio hori, eta nik ere hala dela uste dut. Autoa oso asmakizun ona da, gizakiok daukagun muga bat gainditzeko. Baina motorizazioa eta erregaien kultura hori gure salbazioaren kontrako bihurtu da, gure krisi nagusia da, eta ikusiko dugu nola ateratzen garen hemendik. Egunkaria ireki eta autoen iragarkiak dira nagusi. Autorik gabeko eguna antolatzen ibiltzen den bati galdetu nion behin ea noiz izango den auto iragarkirik gabeko eguna. Ikaragarri nabarituko litzateke. Autoek izugarrizko arazo ekologiko eta sozialak sortzen dituzte, hildakoak asko direlako istripuetan; baina, beste alde batetik, gure ekonomia hazkundearen faktore nagusienetakoa da. Era berean, jendearen helburu garrantzitsuenetarikoa auto handia erostea da, estatus sozialari lotutako gauza bat da.

Menpekotasun hori aldatzerik badago? Hirietan behintzat autoak kaleetatik atera behar ditugu, hiri bizigarriak egin nahi baditugu; autoak bere lekuan ipini behar dira, hirien artean mugitzeko. Hiria jendearena izan behar du; eta hiri barruan, oinez, bizikletaz edo garraio publikoan mugitu behar du, ez autoz. Politikariak, alabaina, oraindik beldurra diote autoari, balazta jartzeko politikak egiteari.

Urte oso bat igaro da Encartada museoa ireki zutenetik, baina Balmasedako eraikinaren historia askoz ere lehenago hasi zen: XIX. mendearen bukaeran txapelen lantegia ireki zutenean, hain zuzen ere. Ehun urteko ibilbidean dozenaka langile igaro ziren fabrikatik, gehienak emakumezkoak. Horregatik, Emakumeen Nazioarteko Egunaren harira, gidatutako bisita bereziak prestatu dituzte txapelen museoan, Mari Jose Gonzalez bertako langileak (El Berron, 1958) gidaturik. Haren azalpenekin batera, euskal industrian aritu ziren hainbat emakumeren testigantzak biltzen dituen bideoa ere ikusi ahal dute bisitariek.

Gazte hasi zinen lanean Encartadan. Zenbat urte egin zenituen bertan? Bai, 16 urte nituela hasi nintzen, eta itxi zuten arte han egon nintzen. Dena den, nik ez nuen seniderik bertan, arruntena hori bazen ere. Lau belaunaldiko familiak elkartzen ziren han lanean, lantegiko ugazaben antzera. Nire lankideek bazituzten han lan egindako gurasoak, aitona-amonak eta birraitona-amonak ere. Ni 18 urtez aritu nintzen Encartadan, nire bizitzako urterik onenak; orduan ez nintzen gaixotu ere egiten.

Eta orain museoko bisitak gidatzen dituzu. Zer-nolako esperientzia da zuretzat? Bisita hauek harrera ona izango zutela espero genuen, eta hala izaten ari da. Etxekoandreei eta adineko jendeari zuzendutako bisitak dira, haiek etekina ateratzen diotelako bidaiari. Gazteak ere ekartzen dituzte, baina haiek etorri, ikusi eta esandakoaz paso egiten dute gero.

Zer kontatzen diezu bisitariei? Gidoi baten gainean egiten ditugu bisitak. Bertan zer egiten zen erakutsi behar da, makina bakoitzak zertarako balio zuen, artilearen eraldaketa nolakoa zen hainbat gauza egiteko eta halakoak. Txapelak ez ezik, Encartadan tapakiak eta bestelakoak ere ekoitzi genituen. Gerraren ondoren lantegiko eremu bat itxi zuten, bertan Eusko Gudarostearentzat txapelak egiten zituztelako, baina gerora berriz zabaldu zuten.

Martxoaren 8a da gaur. Emakumeen Nazioarteko Eguna ospatzen al zenuten lantegian? Lanean ospatuko dut nik gaur, bisitak gidatzen. Iraganean ez genuen kontzientzia handirik egun honen harira, langile gehienak, %75 eta %80 bitartean, emakumezkoak ginen arren. Lankideen artean aipatzen genuen, baina txantxa moduan.

Gizonezkoen soldata eta tratu bera al zenituzten?Ez, haiek baino gutxiago kobratzen genuen, eta, horrez gain, lanpostu batzuk gizonezkoentzat baino ez ziren, esaten zutenez ahalmen handiagoa zutelako. Ez zuten, gainera, indarragatik egiten, adimenagatik baizik. Baina emakumeek, gerra garaian, ederki frogatu zuten gizonezkoen lan horiek egiteko gai zirela eta edozein makina gidatzeko gaitasuna zutela. Selfactina mandoa zeritzon makina, esate baterako, emakume batek gidatu zuen 60ko hamarkadatik aurrera, eta lantegiko makinarik garrantzitsuetarikoa zen hura.

Lantegian bizitza osoa egin zituzten emakumeak izan zenituen lankide. Nolakoak ziren? Sartu nintzenean, 12 inguru ziren erretiroa hartzeko prest zeudenak, eta oso harro zeuden bertan lan egiteagatik, inoren menpekoa izan ez zirelako. Encartada oso garrantzitsua izan zen; fabrika honi esker emakume askok ez zuten gizonezkoen menpe bizi behar izan, aita, neba edo senarrengandik aske izan zirelako.

Zer deritzozu halako ondare industriala museo bilakatzeari? Ideia zoragarria iruditu zitzaidan, egitasmoaren berri izan nuenean. Bisita hauetan ondarea gordetzearen garrantziaz hitz egiten dugu, izan ere, ez dut nahi bisitariek makina zahar ugari beste barik gordetzen ditugula pentsatzea, makina horiek ekarri zuten aldaketa da azaldu nahi diedana, 1892. urte horretan ehungintzan ekarri zuen bilakaera, gorua erabiltzetik ekoizpen mekanikora igaro ginen.

Gogoan al duzu lantegiaren gainbehera? Irabaziak urriak ziren, eta galerak, berriz, gero eta handiagoak. Langileok ehungintzaren ituneko gutxienekoa kobratzen genuen, eta makinak zaharkituta gelditu ziren. Txapelik onenak haiek ziren, baina garestiegiak merkatuan lehiatzeko.

Epopeia baten soinu banda sortu du Mike Oldfieldek, eta biolinekin Tubular Bells laneko doinu ezagunak erantsi dizkio gitarraren akordeekin batera. Erabat sinfonikoa da Music of the Spheres, Oldfieldek garai batean oholtza gainean zuen protagonismoa zeharo desagerrarazten duena, koruek eta orkestrak partekatzen baitute orain protagonismo hori. Bilboko Koral Elkarteko 44 kiderekin eta Euskadiko Orkestra Sinfonikoko 61 musikarekin batera eman du bere lan berria Guggenheim museoan, eta Hayley Westenra sopranoaren ahotsaren laguntza ere izan zuen, On my heart kantuan. Harrera beroa egin zioten kontzertua dastatu zuten 200 inguru gonbidatuek.

James Horner edo John Williamsek abenturazko filmen soinu bandetarako sortu izan dituzten obra onenen mailan dagoen britainiarrak idatzitakoa. Musika ez ezik, istorio bat ere sortu du, bere musikaren nahiz musika sinfonikoaren jarraitzaileek goza dezaketena, gaur gauean Guggenheimen bildutakoek gozatu duten bezala.

Kontzertu bakarra eta errepikaezina izan zen Oldfieldek atzo Guggenheim egin zuena, euskal taldeekin behintzat, EOSekin eta Bilboko Koral Elkartearekin. Dena den, kontzertuaren grabazioa Interneten Apple-ren iTunes dendaren bidez zabaltzeko asmoa dute, atzo Guggenheimen izan ez zirenek dastatzeko aukera izan dezaten, eta gaur Guggenheimen zirenek gogoratzekoa.

Oldfieldek berak gutxitan esku hartu zuen emanaldian gitarrarekin. Txalo zaparrada handia jaso zuen emanaldiaren amaieran.

Tubular Bells ezagunaren laugarren atala izan behar zuen, baina Mike Oldfieldek Music of the Spheres bataiatu du gaur aurkeztu duen disko berria, teoria matematiko batek entzun ezin daitezkeen doinuak deskribatzen dituelako. Izenik egokiena rock elektrikoaren ibilbidea laga eta musika klasikoa besarkatzea erabaki duen musikariarentzat. Esferen musikarekin eginikoa ez da, ordea, britainiarrak musika sinfonikoari eginiko lehenengo hurbilpena, aurretik ere orkestra sinfonikoekin grabatu baitu, 1975ean lehenengoz, Tubular Bells diskoa Ingalaterrako Royal Philarmonic Orchestrarekin, David Bedford zuzendariaren aginduetara, berregin zuenean edota, duela hamarkada bat The Millenium Bell kaleratu zuenean.

Gaurko doinuak ez ziren, hartara, ezezagunak, zuzeneko kontzertu oso batean gitarra elektronikorik gabe azaltzen zen lehenengo aldia izanda ere. Askotariko musika joerak sortu eta garatu izan ditu Oldfieldek eta, dagoeneko, zaila da edozein ekoizpen berrik entzuleen artean harridura sortzea. Oraingoan, alabaina, konpositoreak izandako esku-hartze apalarekin. Gitarra akustikoa besterik ez zuen, anplifikagailu xume bati esker entzun zitekeena. Bestelako bozgorailurik ez zen Guggenheimeko areto nagusian. Museoko titanio xaflek Enrique Ugartek zuzendutako orkestraren doinuak eta emakumeen koruko ahotsak inguratu zituen eta Oldfielden irudia txiki utzi zuten.

TOKI BEREZIETARAKO JOERA. Aspaldiko ohitura dauka Mike Oldfieldek lan berriak toki berezietan aurkezteko. Tubular Bells II diskoaren aurreneko zuzenekoa Eskoziako hiriburura eraman zuen 1992. urtean, Edinburgoko gazteluaren atarira. Hodi itxurako kanpaien hirugarren atala, berriz, Londresen aurkeztu zuen 1998an, Buckingham jauregiaren ondoan, hain zuzen ere. Kontzertuaren iraupena Big Beng erlojuaren kanpai hotsekin bat egiteko neurtu zuen orduan.

Bilbon eskainitako zuzenekoaren desberdintasun nagusia publikoan izan da. Aipatutako kontzertu horietara milaka zale joan ziren eta, gaurkoan, gonbidatutako gutxi batzuk baino ez, kazetariak gehienbat. Ia ikusle beste musikarik osatzen zuten musikariaren taldea.

Bi kanoiekin hornitu zuten, baina bakailao-ontzia besterik ez zen Nabarra, Eusko Jaurlaritzaren itsas armada osatzen zuten gainerako bou-ek bezala. Juan Telletxeak (Ibarrangelu, 1917) hogei urte baino ez zituen Eusko Gudarostean izena eman eta Nabarra-ko sukaldean lanean jarri zutenean. Oso «une latzak» bizi izan zituen duela 71 urte, aurrez aurre topatu zutena 36ko gerrako matxinatuen benetako gerraontzia zelako, Canarias izenekoa. Euskal marinelek, alabaina, ez zuten ihesik egin. Itsasoaren garrasien gainetik kanoikada eta eztanden hotsa nagusitu zen Matxitxakoko lurmuturrean, 1937ko martxoaren 5ean. Orain 91 urte ditu Telletxeak, baina ondo gogoratzen ditu egun hartan entzundakoak: «Ikaragarria zen; negarrak, oihuak, tiroak eta laguntza eske ari zirenak». Hiruzpalau orduz aritu ziren elkarri tiroka itsasontzi biak, baina txikiak, azkenean, ez zuen izan handiaren haginkadatik onik ateratzeko inolako aukerarik, «guk eutsi besterik ez genuen egin gure bi kanoi txikiekin. Hura ez zen benetako bataila izan, bien arteko aldea izugarria zelako».

Azkenean, Nabarra boua hondoratu egin zuten frankistek, eta ontzian zeuden 49 itsasgizonetatik 30 hil ziren borrokan. Juan Telletxea bizirik atera ziren 19 lagunetako bat izan zen. Donostian espetxeratu zituzten gehienak eta, fusilatu behar zituzten arren, Canarias ontziko kapitain frankistak haien indultua lortu zuen, borrokan erakutsitako adoreagatik.

TENTUZ. Atzo jakin zuen Telletxeak Azti-Tecnaliako ikerlariek Nabarra ontzia izan daitekeenaren aztarnak aurkitu dituztela Matxitxakoko lurmuturrean. Iaz, gudaldi horretako 70. urteurrena gogoratzeko ekitaldietan parte hartzeko aukerarik ez zuen izan, baina bere boua atzeman dutela pozik hartu du Telletxeak: «Nabarra pozik ikusiko nuke berriz». Itsas hondoan aurkitutako ontzia Nabarra dela egiaztatzen dutenean aztarnak ikustea «polita» litzatekeela dio, «osasunak uzten badit, mugitzea ikaragarri kostatzen zait eta».

Gonzalo Saenz de Samaniego Eusko Jaurlaritzako Nekazaritza eta Arrantza sailburuak baieztatu zuen atzo aurkikuntza, baina, oraingoz, Nabarra ontzia dela zeharo egiaztatzea ezinezkoa dela ohartarazi zuen. Azti-Tecnaliak sonarrarekin itsas hondoaren azterketa egiten ari zela atzeman zituen aztarnak, eta otsailaren 15ean, urpekari mekanikoa bidali zuten ontziaren argazkiak hartzeko asmoz. Ikerlariek esan dutenez, barandak, aingurak eta bestelako elementuak bat datoz Nabarra-k zituenekin. Ontzia bi zatitan banatuta egoteak ere horren alde egiten du. Hala ere, brankako kanoia aurkitzerik ez dute izan eta, horregatik, beste ontzi bat izan daitekeela diote zenbait adituk.

Eguraldia hobetzen duenean, udaberrian egingo dituzte azterketa erabakigarriak. Samaniegok, edonola ere, esan du artxiboetan ez dela ageri inguru horretan hondoratutako beste ontziren erregistrorik.

Informatikaren munduan gero eta zailagoa da esatea zein den puntako tresna, ia minuturo agertzen baitira aurrekoak ordezkatzera datozen aurrerakuntza teknologiko berriak. Bi urtetik behin mikroprozesadoreen ahalmena bikoiztuko zela aurreikusi zuen Gordon Earl Moorek, Intel konpainiako sortzaileetako batek, 1965ean. Urteak pasatu ahala, aro digitalaren araurik garrantzitsuenetarikoa bilakatu zen, informatikaren bilakaerak joera hori egiaztatu zuelako, hain zuzen ere. Garai horretan, alabaina, ordenagailuak makina erraldoiak ziren, eta inork ez zuen uste enpresaren mundutik etxebizitzetara jauzia inoiz emango zutenik. Horixe bera pentsatu zuen 1943an Thomas Watson IBMko presidenteak munduan, gehienez ere, bost ordenagailuentzako merkatua zegoela esan zuenean. Baina urteak igaro ziren, eta 80ko hamarkadan, informatikaren lehenengo iraultza gertatu zen, Amstrad, Sinclair Spectrum eta Commodore enpresei esker, besteak beste.

Egungo ordenagailuak berehala zaharkitu egiten dira, eta inork ez du arazo handirik izaten tresna zaharra bota eta berria eskuratzeko, gero eta merkeago, gainera. Modernotasunaren gurpil geldiezin horren aurrean, alabaina, duela 25 urteko ordeganailuekin aritzea nahigo duten informatika zaleak badira, gaztaroan izandako oroitzapenak berreskuratzeko, batetik, eta egungo ordenagailuen arbasoak zeintzuk izan ziren gogoraraztea ezinbestekoa dela uste dutelako, bestetik. Retroinformatika deritzonaren mundua zabala da, Interneteko bilatzaileetan azaltzen diren milaka sarreretan egiazta daitekeenez. Askotariko arrazoiengatik hurbiltzen da jendea zaletasun horretara, iraganeko teknologiak aztertzeko, bildumazaletasunagatik, bideo joko aitzindariak ezagutzeko edo aspalditik ahaztutako tresnei erabilpen berriak emateko.

Retroinformatikan aritzen diren talde ugari dago munduan, eta, askotan, sarea darabilte haien arteko harremenatarako. Are gehiago, askok Interneteko webgune eta ezatabaidagunetan topatzen dute lagunik bere ezkutuko zaletasun hori partekatzeko. Informatika zaleen topaketetan ere sortzen dira mota horretako taldeak, Euskal Party (egungo Euskal Encounter) jaialdian orain dela urte batzuk RetroEuskal sortu zuten bezala. Urtero elkartzen dira, orain topaketaren harira, eta txoko berezia dute bertan.

AUKERA BI. Oro har, Personal Computer PC ordenagailuak informatikaren jaun eta jabe bilakatu aurretik agertutako ordenagailuak eta bideokontsolak dira retroinformatikaren jarraitzaileen aztergaia, baina bide oso desberdinak daude 80ko hamarkadako tresna horiek berpizteko. Lehenengoa, bigarren eskuko saltoki zein webguneetan erostea edo etxeko ganbaran gordetako makinak berreskuratzea. Bigarrenak, aldiz, ez du jatorrizko tresnaren beharrik, emulazioan oinarritzen baita. Egungo ordegagailuek eta bideokontsola gehienek iraganekoen funtzionamendua berregin dezakete, eta, horri esker, 1977an kaleratutako Atari 2600 edo 1982an merkaturatutako ZX Spectrum makinen software zein jokoak erabil daitezke PC edo PSP batean, esaterako.

Haurtzaroan eta gaztaroan ezagutu zituzten bideo jokoekin berriz gozatzeko aukerak erakarrita hurbiltzen dira asko retroinformatikara, eta, batez ere, emuladoreen mundura. Izan ere, 8 biteko makinetan jaio ziren egungo bideokontsoletan sortzen dituzten jokorik ezagunetariko batzuk; Donkey Kong (1981), Bomberman (1983), Super Mario Bros (1985), Zelda (1986) eta Arkanoid (1986). Arcade-etan ezagun egin ziren bideo jokoak ere berreskura daitezke, besteak beste, Mame izeneko emuladoreari esker: Pong (1972), Spave Indavers (1978) eta Pac-Man (1979), ezagunenak aipatzearren. Bideo joko zaharren remake-ak ere aurki daitezke sarean. Retroinformatika zaleek programatzailearen omenez jokoaren itxura zaharberritze lanak izaten dira gehienak, La Abadia del Crimen (1989), Barbarian (1987) eta Humphrey (1988), kasu.

XIX. mendearen amaieran egin zuten Bilbotik Plentziarako bidea betetzen zuen trenbidea, eta, ordudanik, gero eta bisitari gehiago bildu dira Uribe Kostako bazter honetara. Burdinbide hori, gaur egun, Bilboko metroko lehenengo ibilbidearen azken geltokia da, Plentzia Butroe ibaiak itsasoarekin bat egin aurretik zeharkatzen duen azken herria den bezala. Mende luzez itsasontziak eraiki eta baleak ehizatzea zeregin nagusia zen herrian, orain, turismoa dute ogibide. Horretarako, taberna eta jatetxe ugari eskaintzen ditu herriak baina, batez ere, itsasadarraren inguruko paisaiak eta Plentziako badiak erakartzen dituzte bisitariak herrira. Errekako urek itsasoarekin elkartzen diren hondartzan, Gorliz herriarekin egiten du topo Plentziak. Hareatza bik osatzen dute badia eta itsas behera dagoenean, bien artean ez dago inolako mugarik. Bisitari askok hondartza bakarra osatzen dutela uste dute, Gorlizkoa luzeagoa bada ere, ia kilometro bat hartzen baitu. Kostaldetik urrunduta ere, nahiko zaila da asmatzea non desagertzen den Plentzia aldameneko herriari lekua egiteko.

Eguraldi ona agertu arte, herri lasaia izaten da Plentzia, lau mila biztanle baititu hamar kilometro koadro inguruko eremu zabalean sakabanatuta. Azkenaldian garatutako hirigintzaren kontra azaldu dira eskualde horretako talde ekologistak. Paisaiaren kontrako gehiegikeriak salatu dituzte, besteak beste.

Udako hilabeteetan laukoiztu egiten da herriko populazioa eta horrek, zeharo aldatzen du giroa, jendez gainezka azaltzen dira itsasadarreko pasealekua eta hondartza, baita tabernetako terrazak ere. Gaueko giroa ere aldatzen da udan, uztaila eta irailaren hasieran batez ere, herriko jaiak ospatzen dituztenean. Hondartzaren ondoan parranda egiteari ez diote uko egiten milaka gaztek urtero.

Eguzki bila Plentziara hurbiltzen direnen artean, alabaina, hareazaleek ere naturaz gozatzeko aukera paregabea dute, itsasadarraren eskuineko bazterrean Gazteluondoko padura dagoelako. Atseden hartu, hegazti migratzaileen joan-etorria ikusi eta, bide batez, itsasadarraren historia hobeto ezagutzeko parada dute bisitariek, Gazteluondoko errota izandakoaren aztarnak baitaude bertan, duela 500 urte baino gehiago eginikoa.

ERDI AROKO HERRIA. Bizkaiko herririk zaharrenetarikoa da Plentzia, XIII. mendeko hasieratik bizi izan baita jendea han, lehenengo auzoa Gorlizko elizatearen baitan hartzen zenean. Haroko Diego Lopez Bizkaiko jaunak eman zien baimena plentziarrei hiribildua sortzeko, 1299. urtean, jauntxo berberak Bilbo sortzeko agiria sinatu baino urtebete lehenago, hain zuzen ere. Butroeko Plazentzia deitzen zioten orduan herriari, denborarekin egungo laburdura erabiliko zuten arren.

Erdi Aroan Butroe eta Muxika izenek eragin handia izan zuten hiribildu zaharrean, harik eta itsasoko merkataritzari lotutako burgesia gora egin zuen arte. Arrantzaleak ere izan ziren Plentzian, baleen bila aritutakoak tartean, baina lanbide hura inoiz ez zen herritarren lanbiderik garrantzitsuena izan, merkataritza eta ontzigintza gailendu baitziren denborarekin.

Pixkanaka, merkatarien eta marinelen herria bihurtu zen Plentzia. Azken horiek XVI. mendean elkartu ziren lehenengo aldiz San Pedro Jaunaren kofradian. Itsasgizonen jardueraren loraldiak herria handitzea ekarri zuen eta, ondorioz, alde zaharra inguratzen zuen harresia botatzen hasi ziren, kale eta etxebizitza berriak egiteko. XIX. mendean etorriko zitzaien gainbehera, karlistaldien eragindako krisialdiak ontzioletako jarduna eten egin zuelako.