Mediaberri.com

Hiru urte baino gutxiago falta dira eskoziar askoren ametsa, 300 urteren ondoren, gauzatzen hasteko. Baikor azaldu zen atzo Lachlan Muir SNP Scottish National Party alderdi abertzaleko kidea Bilbon. Eusko Alkartasunaren fundazioak autodeterminazio eskubidearen inguruan antolatutako hitzaldian parte hartu zuen, Eskoziak 2011n independentziari buruzko herri galdeketa egiteko asmoa duela berretsi eta prozesuaren nondik norakoak azaltzeko. Euskal Herriak ere bide berari ekin behar diola esan zuen eta espero zuela, etorkizunean, Eskozia Euskal Herriaren independentzia aitortzen duen munduko lehen estatua izatea.

Erreferenduma eta independentziaren auzia kalera ateratzea lortu du Eskoziako alderdi abertzaleak iazko maiatzeko bozak irabazi eta gobernua osatu ondoren. Komunikabideek egindako inkestak aipatu zituen Muirrek, «independentziaren aldekoak %35 direla diote, baina aurka daudenen kopurua %50etik %43ra jaitsi da», nabarmendu zuen. «Gero eta hurbilago gaude, eta erabakirik hartu ez dutenak gureganatuko ditugula uste dugu».

Erresuma Batuko legeek ez diote Eskoziako Legebiltzarrari batasunari buruzko erabakitzeko eskubiderik ematen, baina bai, ordea, galdeketak egiteko independentzia, edo bestelako helburuekin negoziazioak abiatzekoa.

Botere gehiago. Gaur egun, abertzaleak ez diren alderdiek ere Eskoziarentzako «botere gehiago» nahi dutela esan zuen, esaterako ekonomia gaietan. Dagoeneko, alderdi guztiak ari dira «esparru berria» lortzeko proposamenak biltzen.

Eskoziako Gobernuak herri galdeketa deitzeko eskubidea dauka, baina gutxiengoan daude abertzaleak eta besteen aldeko botoa beharko dute horretarako. Gainerako alderdien proposamen guztiak «entzuteko prest» daudela esan zuen, «ikusiko dugu zer lortzen dugun gero».

Historian atzera egin zuen SNPko ordezkariak, Eskozia eta Ingalaterra bat egin zutenekoa gogoratzeko. Ingelesek inoiz ez zituztela garaitu azaldu zuen, baina Eskoziak Panama menperatzeko asmoan porrot egin zuenean, «inglesek urrearen truke aberria saldu» zutela salatu zuen, «guda baten ondorioz galdu izana baino okerragoa dena». Parlamentua galdu arren, Eskoziak bere erlijioari, hezkuntza sistemari eta lege zuzenbide sistemari eutsi zion.

Euskal Herriko egoerarekin alderatuta, eskoziarrek abantaila handia dutela nabarmendu zuen Mikel Irujo EAren europarlamentariak, «lurraldetasunari buruzko eztabaidarik ez dute eta, gainera, nazio bat direnik ez du inork zalantza jartzen, ezta independentzia nahi ez dutenek ere».

Alksejs Dimitrovs Europako Parlamentuaren aholkulariak, berriz, autodeterminazio eskubideak nazioarteko erakunde eta legeetan izandako islaren berri eman zuen. Nazio Batuek edota Europako Batasunak autodeterminazioa jasotzen dutela esan zuen, baina estatuek, aldi berean, «mugak» ezartzen dizkiotela. Edonola ere, «autodeterminazioaren inguruan eztabaidatzeko eskubidea ukaezina» dela nabarmendu zuen.

Joxerramon Bengoetxea EHUko irakasleak autodeterminazio printzipioaren eta eskubidearen arteko desberdintasunak nabarmendu zituen: «Askok printzipio gisa onartzen dute, baina ez dute onartzen eskubideetan jasotzea. Askatasuna bezala, autodeterminazioa ez da ezer lege sistema batetik kanpo eta eskubide gisa garatzen ez badugu». Arazo nagusia, azaldu zuenez, beste eskubideen kontra egin dezakeela, eta «eskubidearen jabe nor den eta ondorioak nork pairatzen dituen» aztertu behar dela.

Autodeterminazio eskubidearen historian hiru une mugarri direla azaldu zuen Bengoetxeak: AEBen independentzia, deskolonizatze prozesuak eta nortasunaren aldia, gerra hotzetik gaurdaino. Azken horretan kokatu zituen azken urteetan sortutako estatuak. Euskal Herriaren autodeterminazioari buruz, «zer-nolako helburuak ditugun» argitu beharra dagoela uste du, Europako Batasunak subiranotasunaren ideia aldarazi duelako.