Mahats Orriak planeta

Euskaldun askoren ustea (eta sinesmena) da geure literatura txarra dela, eta horrek nolabait azaltzen du liburuen salmentan dauden desproportzioa bi hizkuntzen artean, irakurtzen ez dutena baloratzea absurdoa den arren. Bestela, euskaldun batzuen ustea da euskal literaturarik onena itzulpengintzatik datorrena dela. José Saramago adibidez, euskaratuta.

Pasa den hilabetean hildako idazle handiaren “Lisboako setioaren historia” euskaraturik daukagun liburu bakarra da orain arte, eta ez da seguru aski haren lanik errazena. Idazle portugaldarraren “Leizea” edo “Lanzaroteko bitakorak” irakurtzeko errazagoak dira, adibidez, baina hutsune horiek ditugu euskal liburutegietan. Beste egile batzuen liburu bikainak faltan ditugu, zalantza barik, baina egia da ekoizpena orokorrean gorantz doala Esate baterako, Paul Austerren azken liburu guztiak itzulita ditugu, eta hori oso eskaintza erakargarria da, idazleari berari eskertu behar dioguna lehenik eta behin. Halaber, blog honen lurraldeko Manuel Rivas (“Elurraren urtzea” ) eta Joan Margarit (“Misericordia etxea” ) irakurgai ditugu.

Hala ere, kanpotik datorrena bakarrik aintzat hartzeak Bernardo Atxaga, Anjel Lertxundi, Unai Elorriaga, Harkaitz Cano, Iban Zaldua, Katixa Agirre, Julen Gabiria edo Kirmen Uribe mespretxatzea da, eta hori gehiegi mespretxatzea da, konplexuetatik baino haratago doa. Bistan da amonarik ez daukagunok geure burua ez badugu maite inork ez gaituela maite izango. Aurten Kirmenek espainiar literatura saria jaso duen arren, José Saramago hil zaigun urte honetan.

("Llengues Vives"en blogean argitaratua elebidunez).

Grisak ei zirien lehenago Bilbo guztiko hormak, ta baten bateri gustau ez ta modernoak izan behar gariela ta hormak pintaten hasi zirien. Ta grisa ta baltzan artean egoana klase guztietako koloriek hartuten joan zan, kolorie ta materidxela: metalizaua, plastifikaua, begetala... horma exotikoak modernidadean seinale edo. Keien testurako gris-baltza fuera!

Ta gris-baltza keian testurakoagaz ia akabau daurie, pinturie, burdine ta plastikoa bota ta botata, baie badago beste kolore bat be gustaten ez dana: zuridxe. Kare-kolorie antxinekoa edo da, ez da modernoa, gitxiago bedar-arbolan berdeagaz konbinaute, antza. Ta oingoan ez da hormie bakarrik, ez, zuri kolorie dekon guztidxe bota edo egin behar da. Haren lekuen gris metalizau edo ladrilo anaranjau da norma barridxe.

Puntu zuridxek ikusten direz antxinako fotoetan, solo ta zelaietako berdean erdidxen galdute, txapeltxu gorritxu bategaz sarri. Ondiñokarren dekogu puntu zurin bat, gris, anaranjau, krema, pastel koloreko kuboen erdidxen, ta ha be asko da antza, kolorien kontrastien kontraste lar edo puntu zuri txikidxe. Horreik koloriek ekarri deittuzen alegrantzidxe akabau ta dana atzera keian testurako gris-baltzara etorriko ete dan jakin barik be.



Firmaute: Etxe zuriko pintura zuridxe

Aurtengo argazkiak Flickr-eko kontuan dauzkazue. Hemen behean ikusi ahal dituzue.

Ahuntz batentzat Diasporan bizitzeak eukan gauza nazkagarria artaldea jasan behar izatea zan. Ondo programautako ardiek kontu bardinak errepikatzen eutsuezan behin eta barriz, aspergarriak ziran gero. Ardiek etxean jokatzen eben, noski, neu nintzan azken finean kanpoko ahuntza, eta horixe izan zan arrazoietako bat "etxera" bizitzera etorteko/itzultzeko, orain dala hamalau urte...

Diasporako urte haietan hainbat espainiartasun leherketaren lekukoa izan nintzan, baina Hegoafrikako Mundiala zorionez hamen bizi izan dot. Bai, zorionez. Hamengo artaldeko asko beste artzain bategaz joan diran arren. Hamengo espainartasun leherketak onartzen zailak diran arren. Gertatutakoaren ostean Islandiara (edo Herbehereetara) bizitzera juteko gogo biziak ditudan arren.

Hamen, zorionez, erresistentzia minimoa (edo minimoa baino gehiago) badagoalako. Nazionalista baskistandarrok euskaldunak sentitzen garelako beste naziotasun batzuen aurretik, baina behin bakarrik. Euskaldunak gara, eta ez euskaldunak-euskaldunak-euskaldunak. Nazionalismo sinplea da, eta ez hirukoitza, trinazionalista espainiarrak ez legez (eurak espainiarrak-espainiarrak-espainiarrak dira). Arrazoia eukien ba eurak nazionalistak ez zirala esaten ebenean, baina Hegoafrikakoa gertatu behar izan da zergaitia ulertzeko: Eurak ez dira nazionalistak, trinazionalistak baizik.

Baina zergaitik Herbehereak? Egia esan Portugal izan zitekeen, edo Eskozia noski. Baina Munduko Txapelketa honetan Holandak irudikatu dau galtzailearen papera, galtzaile errepikatzailearena ganera. Hiru aldiz gertatu jakie, 1974, 1978 eta 2010ean, munduko tritxapeldunordeak dira. Neure moduko ahuntz batentzat hori da paradisua ukitzea, zeruko atean gelditu diran arren. Hiru urte egon da neure taldea Bigarren Mailan, beraz neuretzat Athleticek igaz Errege Kopan egindakoa paradisua ukitzea da be bai, finala galdu eben arren.

Geure selekzinoari (bardin jat Euskal Herria, Euskadi, Baskistan edo "La Verde" deitzea) inoiz modu ofizialean jokatzen lagako baeutsien, paradisua ukitzea izango zan inoiz Europako Txapelketa batean (eta zer esanik ez Mundial batean) sailkatzea. Sailkatzea bakarrik, ez irabaztea partida gehiago edo gitxiago. Beraz imajinatu zer izan dan Laranjek egindakoa neure moduko batentzat, ikaragarria...

Laugarrenean izango da. Horgado txikira!

Idazle izan nahi duen editoreak
ez du, agian, nire poesiarik argitaratuko.

Ez bainaiz emakume gazte lerdena,
ez bainaiz homosexuala,
ez bainaiz alkoholikoa
ez bainaiz animalia basatia
saiatu arren..

Eta nik, literatur aitzakia bihurtuko dut.